Kształtowanie polityki migracyjnej Polski – wpływ badań Uniwersytetu Warszawskiego na strategię migracyjną 2025–2030 w tym zatrudnianie cudzoziemców

Książka analizuje procesy decyzyjne w zakresie polityki imigracyjnej i integracyjnej w Europie na przestrzeni dziesięcioleci, skupiając się na kluczowych momentach powojennej historii Europy. Analiza czynników branych pod uwagę przez państwa w kluczowych momentach (re)formułowania polityki imigracyjnej pokazuje, że Europa odchodzi od racjonalnych, ekonomicznych argumentów na rzecz argumentów politycznych. Książka wnosi wkład w teoretyczną i praktyczną debatę na temat polityki imigracyjnej i integracyjnej, argumentując, że – wbrew założeniom – polityka imigracyjna nie powinna być traktowana jako mająca pierwszeństwo przed polityką integracyjną. Zawiera również refleksję na temat rosnących nastrojów antyimigracyjnych, a także sekurytyzacji i kryminalizacji kwestii migracji. Istotną częścią publikacji jest prezentacja case studies – analiz dotyczących polityki migracyjnej wybranych państw, w tym Polski. W części tej zidentyfikowano wyzwania związane ze specyfiką migracji do Polski, w tym problemy z integracją ze społeczeństwem, dużą migracją z Ukrainy i tego konsekwencjami. Zdiagnozowano, że polską politykę imigracyjna charakteryzowała reaktywność działań, przejęcie realizacji polityki migracyjnej przez samorządy, fragmentaryczność regulacji. Wskazano konieczność określenia polityki migracyjnej RP.

Publikacja analizuje trzy scenariusze migracyjno-demograficzne dotyczące wpływu agresji Rosji przeciw Ukrainie na Polskę. Wojna rozpoczęta przez Rosję przeciwko Ukrainie w lutym 2022 r. spowodowała największą migrację uchodźców w Europie od czasów II wojny światowej, szacowaną przez UNHCR (2022) na 6,3 mln osób. W ciągu pierwszych dwóch miesięcy prawie 3,5 mln uchodźców wojennych przekroczyło granicę Polski, z czego ponad 95% stanowili obywatele Ukrainy. Wymagało to prawie natychmiastowego dostosowania do nowej sytuacji migracyjnej. Autorzy wskazują, że uchodźcy na podstawie unijnej Dyrektywy o ochronie czasowej otrzymali w Polsce szereg praw równoważnych z prawami obywateli polskich, w tym dostęp do rynku pracy, opieki zdrowotnej, edukacji i świadczeń socjalnych. Dodatkowo na polskim rynku pracy już obecna była duża grupa migrantów ekonomicznych z Ukrainy. W związku ze skala migracji z Ukrainy oraz wyzwaniami z tym związanymi, w szczególności na rynku pracy, autorzy postulują uwzględnianie tego w polityce integracyjnej i imigracyjnej Polski.

W artykule dokonano analizy działań podjętych wskutek napaści Rosji na Ukrainę w pierwszym roku wojny i pokazuje, że europejska gospodarka, mimo kryzysu wywołanego wojną, wymaga ciągłego uzupełniania podaży pracy pracowników. Porusza kwestie europejskich rynków pracy, działań służb zatrudnienia w innych państwach przyjmujących uchodźców oraz przytoczono wyniki badań przeprowadzonych w polskich i europejskich służbach zatrudnienia. Analizę oparto na metodzie porównawczej, analizie instytucjonalno-prawnej oraz analizie danych administracyjnych, dokumentów rządowych. W publikacji zawarto rekomendacje dotyczące polityki zatrudnienia, m.in. ukierunkowania potencjału zawodowego uchodźców pod kątem potrzeb w poszczególnych krajach europejskich, wspierania aktywności zawodowej i przedsiębiorczości, głównie ukraińskich kobie w tym: organizacji kursów językowych (także branżowych) zgodnie z zapotrzebowaniem na rynku, i wprowadzenia szybkiego systemu potwierdzania kwalifikacji zawodowych.

W publikacji wskazano najważniejsze wyzwania na najbliższe lata dotyczące zasad przyjmowania migrantów zarobkowych: wyznaczenie kierunków napływu cudzoziemców do Polski z krajów dalekich geograficznie w sytuacji wyczerpywania się potencjału państw regionu, a także ewentualnej możliwej roli państwa w procesie rekrutacji pracowników z zagranicy (powstanie strategii migracyjnej państwa); uszczelnienie procedur dotyczących powierzenia pracy cudzoziemcom, a tym samym ograniczenie występujących w tej sferze nadużyć; wypracowanie mechanizmów, które w większym stopniu premiowałyby cudzoziemców o wysokich kwalifikacjach, co ma znaczenie, jeśli weźmiemy pod uwagę szybko transformującą się gospodarkę w stronę cyfryzacji i automatyzacji oraz sytuację demograficzną Polski i Europy; usprawnienie kontroli legalności pracy i pobytu cudzoziemców oraz lepsza wymiana informacji pomiędzy organami kontroli; zapewnienie odpowiednich zasobów administracyjnych dla sprawnej realizacji procedur legalizacji pobytu i zatrudnienia cudzoziemców. Analizę oparto na metodzie porównawczej, analizie instytucjonalno-prawnej oraz analizie danych administracyjnych, dokumentów rządowych.

Analiza długofalowego wpływu uchodźców na polski rynek pracy. Autorka analizuje polskie rozwiązania w zakresie dopuszczania do rynku pracy imigrantów i stwierdza, że w dłuższej perspektywie czasu można oczekiwać, że wraz z doskonaleniem znajomości języka polskiego i uznawania bądź zdobywania kwalifikacji, obywatele Ukrainy coraz częściej będą podejmować zatrudnienie zgodnie ze swoim wykształceniem i umiejętnościami. Wskazuje, że zagrożeniem dla rynku pracy może być potencjalne wypychanie z niego polskich pracowników, obniżenie jakości miejsc pracy, rozwój szarej strefy, ewentualny możliwy jest też wzrost poziomu rejestrowanego bezrobocia. Wojna na Ukrainie spowoduje konieczność ponoszenia zwiększonych nakładów na politykę rynku pracy (finansowanie podnoszenia umiejętności, korzystanie z instrumentów rynku pracy itp.). Metodologia łączy analizę ilościową zatrudnienia z migracją pracowników oraz kontekst prawny i organizacyjny funkcjonowania administracji publicznej. Autorka wskazuje na potrzebę rozwijania umiejętności językowych, walidacji kwalifikacji i integracji zawodowej, zwraca też uwagę na ryzyka dla lokalnej siły roboczej. Wnioski badawcze były podstawą rekomendacji dla polityki zatrudnienia cudzoziemców w Polsce i w UE.