Realizowane granty

Instytucja finansująca: • budżet – NCN

Program: OPUS 19

Kierownik: Kurowska Anna

Okres realizacji: 2021-01-11 – 2026-12-10

Od czasu wybuchu pandemii COVID-19 część rodzin została bezpośrednio dotknięta rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-coV-2. Wiele osób zachorowało, a część z nich zmarła. Jednak pośrednio, pandemia dotknęła niemal wszystkie rodziny, ponieważ większość krajów na świecie wdrożyła daleko idące polityki społecznego dystansowania ograniczając możliwość wyjazdów za granicę, zamykając szkoły, przedszkola, żłobki, niektóre miejsca pracy, parki czy inne przestrzenie publiczne oraz ograniczając dostęp do sklepów czy miejsc oferujących różnego rodzaju usługi. Celem naszego projektu jest ocena różnorodnych, krótko i długoterminowych konsekwencji polityk wprowadzonych w reakcji na pandemię COVID-19 na podział obowiązków domowych i zawodowych między partnerami oraz ich sytuację na rynku pracy (rodzaj umowy o pracę, stabilność pracy, zarobki, pełnione stanowisko) w Polsce oraz w międzynarodowej perspektywie porównawczej.

Instytucja finansująca: • budżet – NCN

Program: OPUS 19

Kierownik: Grzebyk Patrycja

Okres realizacji: 2021-01-22 – 2027-10-21

Celem projektu jest dowieść, że następujące hipotezy są prawdziwe: • Obecna procedura opinii doradczej w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości nie jest efektywnym narzędziem rozwiązywania prawnych sporów między państwami lub innymi podmiotami, aktorami stosunków międzynarodowych • Ograniczenia procedury wydawania opinii doradczej wpływają na wartość samych opinii także w innych (nie tak oczywiście spornych) sprawach • Opinie doradcze są lekceważone przez państwa w ich praktyce i tym samym mają niewielki wpływ na rozwój twardego (traktatowego i zwyczajowego) prawa międzynarodowego • Wąska interpretacja próśb o wydanie opinii oraz unikanie jasnych odpowiedzi na problemy prawne leżące u podstaw niezbyt precyzyjnie określonych żądań wyjaśnień prawnych skutkuje nadużyciami w postaci interpretacji tychże opinii w złej wierze i tym samym nie służy celom państw/organizacji • Wskazane wady wyjaśniają stosunkowo niskie zainteresowanie państw procedurą opinii doradczych • Praktyka wskazuje, że poszczególne organy ONZ nie mają konsekwentnego podejścia co do użyteczności opinii doradczych. W wyniku projektu zostanie oceniona efektywność procedury opinii doradczej w świetle celów państwa/organizacji, które inicjowały wystosowanie danej prośby o wydanie opinii doradczej, oraz celów MTS. Zostaną poddane ocenie także te próby złożenia żądania wydania opinii, które się nie powiodły. Zrozumienie samej koncepcji procedury opinii doradczej i jej wad pozwoli państwom i międzynarodowym organizacjom ocenić, czy żądanie wydania opinii doradczej jest użyteczną formą rozwiązywania sporów. Projekt pozwoli również odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób opinie doradcze kształtują prawo międzynarodowe, jak wpływają na sam proces zmiany tegoż prawa. Projekt wyjaśni również, jakie są główne przeszkody w osiągnięciu pełnej efektywności procedury doradczej, co pozwoli na wskazanie niezbędnych zmian, jakie należałoby wprowadzić w obecnie obowiązujących regulacjach.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: OPUS 20

Kierownik: Szeptycki Andrzej

Okres realizacji: 2021-10-01 – 2026-09-30

Projekt ma za zadanie analizę konfliktów zbrojnych, w które zaangażowana była w okresie pozimnowojennym Federacja Rosyjska. Główne cele projektu są następujące: ocena roli użycia siły we współczesnej rosyjskiej polityce zagranicznej; ocena specyfiki współczesnych rosyjskich działań wojennych na płaszczyźnie strategicznej i taktycznej; ocena adekwatności strategii i środków wybranych podczas tych konfliktów do realizowanych celów i uzasadniających wartości; ocena poziomu zgodności zachowań i działań Rosji w operacjach wojskowych z odpowiednimi normami prawa międzynarodowego (w tym prawa humanitarnego); porównanie rosyjskiego i zachodniego sposobu prowadzenia wojen.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: OPUS 21

Kierownik: Madej Marek

Okres realizacji: 2022-01-18 – 2027-01-17

Projekt bada wpływ na funkcjonowanie sojuszy, czyli organizacji obrony kolektywnej, rozwoju i zastosowania technologii bezzałogowych i autonomicznych, w tym broni bezzałogowej i autonomicznej, w toku działań wojskowych, przy czym związki te będą analizowane na przykładzie Sojuszu Północnoatlantyckiego (NATO). Dynamiczny postęp w dziedzinie technologii informatycznych, automatyzacji i robotyzacji, a ostatnio też sztucznej inteligencji, powoduje głębokie przemiany w funkcjonowaniu państw i społeczeństw. Dotyczy to także sfery wojskowości, w ramach której łączy się dodatkowo, zwłaszcza w państwach wysokorozwiniętych (w tym członkach NATO), z koncentracją na budowie zdolności rażenia przeciwnika „bezpiecznego” i „na odległość”, tzn. bez konieczności rozmieszczania znacznych wojsk w rejonie działań, co pozwala minimalizować koszty i ryzyko strat własnych. Technologie bezzałogowe (już obecnie używane) oraz autonomiczne (dziś w sferze zaawansowanych badań) dobrze odpowiadają tym tendencjom. Ich rozwój zaś i użycie przez państwa NATO będzie pływać – choćby z uwagi na prawdopodobnie nierównomierny postęp prac nad nimi wśród członków – na stosunki wewnątrz tej organizacji. To przy jej wyjątkowym w historii świata potencjale i znaczeniu dla bezpieczeństwa europejskiego oraz globalnego będzie mieć poważne następstwa w sferze wojskowości, dla stabilności ładu międzynarodowego, ale przede wszystkim dla bezpieczeństwa samych sojuszników, do których należy też – widząca w NATO podstawowy instrument swojego bezpieczeństwa – Polska. Wszystko to świadczy o wadze badania związków między rozwojem technologii bezzałogowych i autonomicznych a funkcjonowaniem NATO zarówno ze względów naukowych (jako okazja do lepszego poznania mechanizmów działania samego NATO, ale też sojuszy jako takich), jak i w kontekście polskiej polityki bezpieczeństwa. Co istotne, współcześnie, mimo rosnącego zainteresowania badaczy tak NATO, jak i – nawet bardziej – bronią bezzałogową i autonomiczną, związkom między tymi zagadnieniami poświęca się niewiele uwagi. Projekt będzie więc służył realizacji trzech powiązanych ze sobą celów: 1) określeniu obecnego stopnia zaawansowania wojskowych technologii bezzałogowych i autonomicznych oraz ich wykorzystania w działaniach bojowych, wraz z oceną prawno-międzynarodowego statusu takiej broni oraz jej użycia; 2) wszechstronnemu zbadaniu implikacji uzyskania i stosowania tego rodzaju broni przez państwa NATO (lub ich potencjalnych rywali) dla funkcjonowania Sojuszu, sposobów prowadzenia przez NATO działań zbrojnych, relacji między członkami, pozycji międzynarodowej organizacji; 3) ocenie świadomości wyzwań wynikających z rozwoju technologii bezzałogowych i autonomicznych dla NATO i bezpieczeństwa międzynarodowego wśród administracji Sojuszu oraz władz wybranych państw członkowskich.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: SONATA BIS 11

Kierownik: Wojciuk Anna

Okres realizacji: 2022-03-17 – 2027-03-16

Celem niniejszego projektu jest zbadanie populistów z państw półperyferyjnych, jako decydentów w polityce zagranicznej. Przedmiotem naszych analiz będą, po pierwsze, głoszone przez populistów idee dotyczące tego, jak funkcjonuje polityka międzynarodowa, a po drugie ich praktyki dyplomatyczne. Populizm rozumiany jest przez nas jako ideologia, która opisuje społeczeństwo jako podzielone na dwie grupy: „lud” oraz „skorumpowane elity”. Obie te grupy opisywane są jako jednorodne i zarazem wzajemnie skonfliktowane. Uczeni czasem określają populizm jako tzw. „ideologię o cienkim rdzeniu”, co oznacza, że populizm można łączyć z innymi, bardziej rozbudowanymi ideologiami, jak na przykład socjalizm lub nacjonalizm. Populizm ma jednak swoje charakterystyczne cechy, które chcemy badać w ramach niniejszego projektu. Historycznie populiści zazwyczaj byli częścią opozycji. Wyjątkiem od tego jest Ameryka Łacińska, która ma długą i bogatą historię populistów u władzy. Jednak w ostatniej dekadzie ten stan ulega zmianie i w coraz większej liczbie państw populiści wygrywają wybory i stają się decydentami w kluczowych instytucjach państwa. Podstawowe elementy ideologii populistycznej zawierają relatywnie niewiele informacji o sprawach międzynarodowych. Przekaz populistów dotyczy głównie spraw wewnątrz państwa. Jednak, kiedy populiści zdobywają władzę i muszą podejmować decyzje także w polityce zagranicznej, konieczne staje się rozbudowanie ich ideologii i poszerzenie jej o kwestie międzynarodowe. Populiści zarządzają także dyplomacją i muszą dopasować się lub zdecydować na kontestację istniejących praktyk dyplomatycznych. Zdecydowaliśmy się na badanie populistów u władzy, a nie w opozycji, ponieważ po pierwsze, sprawowanie władzy skłania populistów do większego zaangażowania w sprawy międzynarodowe. A po drugie dlatego, że niekiedy eksperci twierdzą, że sprawowanie poważnych funkcji weryfikuje niektóre deklaracje populistów. Chcemy sprawdzić, jak jest w rzeczywistości. Ten fundamentalny wybór powoduje, że decydujemy się na badanie tzw. państw półperyferyjnych, ponieważ w państwach tzw. centrum obecnego ładu międzynarodowego jest relatywnie niewiele przypadków populistów u władzy. Nasze podejście badawcze zakłada, że idee, jakie charakteryzują decydentów politycznych, wpływają na ich zachowanie, włączając w to przypadki krytyczne, tj. takie, gdy wchodzą w grę kluczowe interesy bezpieczeństwa państwa. Posłużymy się metodologią jakościową, aby odpowiedzieć na dwa pytania badawcze: a/ jakie idee na temat funkcjonowania stosunków międzynarodowych mają populiści sprawujący władzę w państwach półperyferyjnych? b/ czym charakteryzują się praktyki dyplomatyczne populistów z państw półperyferyjnych? Nasz zespół badawczy przeprowadzi sto indywidualnych wywiadów pogłębionych z ekspertami od populizmu i od polityki zagranicznej. Wywiady zostaną przeprowadzone w pięciu językach. Wytypujemy i przeanalizujemy również setki dokumentów i wypowiedzi liderów oraz agend rządowych w pięciu językach. Biorąc pod uwagę, że w międzynarodowej literaturze istnieje bardzo niewiele badań o populistach u władzy, a w szczególności o ich polityce zagranicznej, ten projekt wniesie znaczący wkład do istniejącej wiedzy na temat stosunków międzynarodowych, polityki zagranicznej i populizmu.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: OPUS 22

Kierownik: Sosnowski Piotr

Okres realizacji: 2022-06-27 – 2027-06-26

Współczesny iracki Kurdystan można określić mianem państwa de facto. Posiada charakter samodzielnego podmiotu suwerennego wewnętrznie, ze względu na zdolność do zachowania monopolu na użycie siły na własnym terytorium. Od czasu przyjęcia przez Irak nowej konstytucji w 2005 roku uzyskał status legalnego podmiotu – regionu federalnego – funkcjonującego oficjalnie w zakresie określonym przez ten dokument. Tym samym de iure zalegalizował budowane przez lata instytucje władzy politycznej, a ich faktyczny zakres działań i kompetencji wyraźnie wykracza poza ramy określone literą prawa. Ze uwagi na zaniechanie ogłoszenia secesji nie jest izolowany przez społeczność międzynarodową, co odróżnia go od innych państw de facto (np. Naddniestrza czy Somalilandu). Ty samym utrzymuje różnego rodzaju relacje z wieloma podmiotami międzynarodowymi. Dzięki temu może pełnić szereg ról międzynarodowych jak np. partner w walce z terroryzmem, partner handlowy, mediator czy producent bezpieczeństwa. Kurdowie w Iraku po ponad 150 latach odzyskali podmiotowość polityczną utraconą w połowie XIX wieku w związku z centralizacją Imperium Osmańskiego. Przez większą część XIX i niemal cały XX wiek populacja Kurdystanu nie zdołała odbudować trwałej podmiotowości terytorialnej choćby w zbliżonym stopniu do Kurdyjskiego Regionu Federalnego w Iraku. Przez niemal dwieście lat różne kurdyjskie podmioty polityczne starając się uzyskać podmiotowość terytorialną godziły się pełnić rolę aktora (klienta) realizującego interesy strategiczne państw (patronów) będących stronami różnych regionalnych konfliktów np. na pograniczu Osmańsko-Perskim, czy później rywalizacji iracko irańskiej. Przełomową okazała się dopiero rola klienta podczas międzynarodowych interwencji w Iraku pod przewodnictwem USA. Literatura przedmiotu nie wyjaśnia w jakim stopniu współczesne międzynarodowe role irackiego Kurdystanu oraz praktyki interakcji z innymi podmiotami są powiązane z doświadczeniem asymetrycznych interakcji w przeszłości. Trudno też znaleźć przekonujące wyjaśnienia dotyczące przesłanek i korzyści jakimi kierowały się państwa wchodzące w relacje z kurdyjskimi podmiotami politycznymi. Nie dostarcza też precyzyjnej odpowiedzi o konkretne przesłanki i korzyści jakimi kierowały się kurdyjskie podmioty polityczne wchodzące w tego rodzaju asymetryczną relację oraz jaką strategię stosowali zarówno patron jak i klient by zapewnić sobie realizację zakładanego celu kooperacji. Nie wiemy też jak dziś populacja Kurdystanu irackiego postrzega przesłanki i korzyści asymetrycznej relacji między Kurdystanem irackim a Turcją i Stanami Zjednoczonymi. Te fundamentalne pytania nie spotkały się jeszcze z odpowiedzią opartą na spójnych ramach teoretycznych i metodologicznych. Projekt ten ma uzupełnić poważną lukę w nauce proponując nową praktykę postrzegania i wyjaśniania zjawiska transformacji roli międzynarodowej społeczności aspirującej do samostanowienia. Odchodzi od wąskich definicji państw de facto, które kwalifikują wyłącznie podmioty izolowane przez społeczność międzynarodową i tym samym pomijają Kurdystan Iracki. Badanie proponuje innowacyjne, spójne ramy teoretyczne, które uwzględniają kluczowe czynniki inicjujące zmianę roli międzynarodowej oraz proponują konceptualizację mechanizmu przyczynowo skutkowego. W ramach tego projektu zostanie zastosowane jakościowe badanie materiałów źródłowych ukierunkowane na rekonstrukcję przesłanek, korzyści, uwarunkowań oraz przebiegu pełnienia ról aktora zastępczego. Na tej podstawie powstanie model teoretyczny, który zostanie zweryfikowany w wyniku triangulacji badania jakościowego (wywiadów) i ilościowego (badanie kwestionariuszowe). Opracowane w ramach niniejszego projektu ramy teoretyczne i metodologiczne będą nawiązywać do teorii asymetrii w stosunkach międzynarodowych, teorii ról międzynarodowych oraz najnowszych badań z obszaru studiów nad państwami de facto oraz wojen zastępczych.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: SONATA 17

Kierownik: Ławniczak Kamil

Okres realizacji: 2022-07-07 – 2027-07-06

Rada Unii Europejskiej odgrywa kluczową rolę w unijnym procesie decyzyjnym i składa się z wielu organów, w których spotykają się przedstawiciele państw członkowskich, od urzędników i dyplomatów po ministrów. Tematem tego projektu jest konsensualny charakter procesu decydowania w Radzie – fakt, że w większości spraw nie odnotowuje się głosów sprzeciwu, mimo formalnej możliwości decydowania większością głosów, a nie jednomyślnie. Powszechność konsensusu w Radzie jest nieoczekiwana i zaskakująco stabilna. Słabością dotychczasowych podejść jest niewystarczające uwzględnienie praktycznego wymiaru pracy urzędników w Radzie. Niezbędne jest zastosowane nowych podejść, które pozwolą lepiej zrozumieć to, co dzieje się w tej instytucji w odniesieniu do konsensusu. Celem projektu jest ustalenie, jak negocjatorzy rozumieją sens swoich działań prowadzących do sytuacji, w której żaden z nich nie sprzeciwia się otwarcie dyskutowanemu rozwiązaniu, w tym tego, czy występuje napięcie pomiędzy obowiązkiem reprezentowania rządu, a praktyką konsensusu. Podejście proponowane w tym projekcie jest innowacyjne, ponieważ skupia się na rozumieniu konsensusu przez ludzi, których działania faktycznie przynoszą konsensualne decyzje. Projekt jest zorientowany empirycznie i problemowo oraz wpisuje się w tzw. „zwrot praktyczny”. Projekt przyjmuje metodologię interpretatywistyczną, zwykle łączącą się z metodami jakościowymi, zwłaszcza badaniami terenowymi, których celem jest wygenerowanie bogatego i pogłębionego materiału empirycznego. Interpretatywistyczne nauki społeczne umieszczają tworzenie znaczeń, czyli to jak ludzie rozumieją swój świat życia, w tym własne działania, w centrum zainteresowań badaczy. Główną metodą generowania danych w projekcie są indywidualne wywiady pogłębione, prowadzone podczas badań terenowych (w Brukseli i Warszawie). Projekt wzbogaci rozumienie konsensualnego podejmowania decyzji w Radzie i stanowić będzie merytoryczny wkład w rozwój obszaru badawczego, metodologiczny i teoretyczny wkład w rozwój dyscypliny, jak również przyniesie wyniki istotne dla społeczeństwa. Konsensus może mieć bowiem zarówno wzmacniający, jak i osłabiający wpływ na legitymizację władzy na poziomie UE, zależnie od tego, co oznacza w ramach procesu decyzyjnego. Jego znaczenie może obejmować idee równości i współpracy, ale też asymetryczne relacje władzy i przymusu.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: OPUS 23

Kierownik: Curanović Alicja

Okres realizacji: 2023-01-27 – 2028-01-26

Wielu było zaskoczonych tym, że większość Rosjan poparła aneksję Krymu. Aneksja części terytorium sąsiedniego państwa wydawała się na Zachodzie reliktem przeszłości, co znalazło swoje odzwierciedlenie w słynnym komentarzu Angeli Merkel, że „Putin utracił kontakt z rzeczywistością”. Prawdą jest, że władze Rosji starały się przedstawić aneksję jako akt spełniający pewne formalne (legalne) wymogi – stąd m.in. organizacja referendum. Jednak dla większości Rosjan nie stanowiły one głównej przyczyny akceptacji (często entuzjastycznej) decyzji o aneksji Krymu. W powszechnym odbiorze aneksja Krymu może nie była zupełnie legalna, ale z pewnością stanowiła akt sprawiedliwości (ros. не совсем легально, но справедливо). Celem projektu jest analiza tego, jak Rosja rozumie (nie)sprawiedliwość w stosunkach międzynarodowych. Projekt pozwoli zrekonstruować w jaki sposób i dlaczego Rosja odwołuje się do sprawiedliwości (i niesprawiedliwości) w swojej polityce zagranicznej. Celem jest znalezienie odpowiedzi na cztery pytania: (1) jaka jest treść dyskursu sprawiedliwości w rosyjskiej polityce zagranicznej?; (2) w jakich kontekstach Rosja odwołuje się do sprawiedliwości w odniesieniu do stosunków międzynarodowych?; (3) jakie role pełni dyskurs sprawiedliwości w rosyjskiej polityce zagranicznej?; (4) jakie są implikacje rosyjskiego rozumienia sprawiedliwości dla rosyjskiej wizji ładu międzynarodowego, dla legitymizacji jej działań podejmowanych na arenie międzynarodowej oraz stosunku do dokonującej się zmiany układu sił na świecie. Obszarem badawczym jest rola idei w polityce zagranicznej analizowana na przykładzie rosyjskiego oficjalnego dyskursu. Badanie obejmie dyskurs z lat 2012-2022. Podjęcie tych badań jest ważne ze względu na sytuację geopolityczną. Wraz z osłabieniem materialnych podstaw pozycji Zachodu zmniejszyła się także jego zdolność do podtrzymywania liberalnych idei. Podczas gdy Chiny umacniają się i wzrasta napięcie między nimi a Zachodem, Rosja wydaje się być kluczowym elementem jakiegokolwiek przyszłego układu sił. Z tego powodu istotnym jest zbadanie, dlaczego Rosja krytykuje obecny porządek i jaki nowy układ byłaby w stanie poprzeć. W badaniach nad stosunkami międzynarodowymi dominuje pogląd, że państwa przedkładają znaczenie porządku nad względy sprawiedliwości. To prawda, choć należy pamiętać, że każdy porządek musi zadość uczynić choćby minimalnym wyobrażeniom o tym, co jest sprawiedliwe, by był odbierany jako prawomocny i by był trwały. Opisanie tego, jak Rosja podchodzi do sprawiedliwości (i niesprawiedliwości) pozwala zrozumieć działania Moskwy na arenie międzynarodowej. Co więcej, daje wgląd w to, jaki przyszły porządek światowy Rosja uzna za sprawiedliwy. Rezultaty badań przeprowadzonych w ramach projektu pozwolą nam lepiej zrozumieć, a dzięki temu odpowiednio reagować na kolejny potencjalny „scenariusz krymski” – „nie zupełnie legalny, ale sprawiedliwy”. Jest to szczególnie ważne w obliczu inwazji Rosji na Ukrainę. W świetle rosyjskiej agresji pytania o rolę sprawiedliwości czy szerzej idei w polityce zagranicznej mogą wydawać się trywialne i nieistotne. Paradoksalnie jednak są one ważniejsze dzisiaj niż kiedykolwiek przedtem. Stosowanie wyłącznie logiki siły dla wyjaśnienia działań Rosji nie pozwoli znaleźć trwałego pokojowego rozwiązania w Europie. O ile wiem, nie istnieją opracowania naukowe, które byłyby poświęcone dogłębnej analizie tego, jak Rosja rozumie (nie)sprawiedliwość w stosunkach międzynarodowych. Tę lukę chce uzupełnić niniejszy projekt. Ponadto, wzmocni on nasze rozumienie procesu samoidentyfikacji Rosji i jego związków z rosyjską polityką zagraniczną. Efekty projektu będą miały istotny wkład do dyskusji nad rolą sprawiedliwości i szerzej idei w polityce zagranicznej.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: PRELUDIUM BIS 4

Kierownik: Theiss Maria

Okres realizacji: 2023-10-01 – 2027-09-30

Dotychczasowe badania politologiczne dowodzą, że świadczenia i usługi socjalne oddziałują na postawy i zachowania polityczne świadczeniobiorców i osób z ich otoczenia. Mechanizmy określane jako „efekt zasobów” i „efekt symboliczny” powodują, że dzięki m.in. otrzymanym pieniądzom, umiejętnościom, kontaktom społecznym i przekazom symbolicznym, które towarzyszą świadczeniom i usługom ludzie często zmieniają sposób myślenia o tym czy oni sami lub inni są „pełnoprawnymi obywatelami” w państwie i czy „zasługują” na pomoc, zmieniają także preferencje polityczne lub czują się mniej lub bardziej niż kiedyś skłonni do udziału w wyborach. W efekcie, pewne programy polityki społecznej utrwalają się lub zostają względnie szybko zmienione, co określane jest jako mechanizm sprzężenia zwrotnego w polityce (policy feedback). Planowany projekt ma na celu nowatorskie spojrzenie na tak rozumiany mechanizm sprzężenia zwrotnego w polityce społecznej poprzez próbę ustalenia jakie jest znaczenie miejsc i przestrzeni, w których udzielane są świadczenia i usługi socjalne. Na przykładzie usług i świadczeń dla dwóch grup zagrożonych wykluczeniem społecznym – uchodźców oraz młodzieży z rodzin żyjących w biedzie osoby realizujące projekt będą starały się ustalić jak przestrzenne cechy miejsc i sposoby zarządzania nimi mogą wywoływać wspomniane efekty: zasobów oraz symboliczny. Badanie będzie pomagało więc w ustalaniu jak np. lokalizacja świetlicy środowiskowej, przestrzeń realizacji street-workingu, dostępność miejsca, w którym świadczone są usługi doradcze, zarządzanie miejscem noclegowym dla osób uchodźczych (to czy jest to przestrzeń samorządowa czy np. organizacji pozarządowej, jak przebiega w niej współpraca różnych podmiotów) i in. przekładają się na polityczne tożsamości, przekonania, postawy i działania polityczne trzech grup podmiotów: odbiorców, organizatorów pomocy i społeczności lokalnej. W projekcie zakłada się, że wspomniane cechy przestrzenne miejsc i sposoby zarządzania nimi są decydujące dla prowadzenia inkluzywnej polityki społecznej na poziomie lokalnym. Badanie będzie przede wszystkim polegało na realizacji porównawczych studiów przypadku w dwóch lub trzech miastach, w tym – w kilku lokalizacjach świadczenia pomocy w każdym z nich. Obejmowało będzie obserwację w wybranych lokalizacjach, prowadzenie indywidualnych wywiadów pogłębionych z dostarczycielami i odbiorcami usług oraz analizę lokalnego dyskursu (m.in. w zakresie wyrażanych w oficjalnych i społecznościowych mediach przekonań dotyczących „zasługiwania” świadczeniobiorców na pomoc). Wybór miejsc badania będzie poprzedzony analizą przepisów prawnych i ankietą z przedstawicielami pomocy społecznej i lokalnych organizacji obywatelskich w 50 miastach.

Instytucja finansująca: budżet – MNiSW

Program: NPRH – Dziedzictwo Narodowe

Kierownik: Kossewska Elżbieta

Okres realizacji: 2024-04-03 – 2029-04-02

Celem projektu jest przygotowanie do druku wyboru dokumentów, materiałów i korespondencji dotyczących życia i twórczości żydowskich uchodźców związanych z dwutygodnikiem „Nasza Trybuna” wydawanym w Nowym Jorku w latach (1939 – 1950). Cienka, ale aktywna warstwa zasymilowanej inteligencji żydowskiej po odzyskaniu przez Polskę niepodległości weszła w fazę rozwoju wspaniałej współczesnej kultury świeckiej przerwanej wybuchem II wojny światowej. Miała ona swoją kontynuację w ośrodkach uchodźstwa żydowskiego, jednym z nich było środowisko uchodźców żydowskich zorganizowanych wokół „Naszej Trybuny” w Nowym Jorku.W pracy zostanie pokazane znaczenie pisma w wymiarze kulturowym, politycznym i informacyjnych. Materiały dowodzą znaczenia polskiej kultury i dziedzictwa narodowego w życiu spolonizowanej społeczności żydowskiej osiadłej na terenie Stanów Zjednoczonych podczas II wojny światowej i po jej zakończeniu. W projekcie zostaną udokumentowane osiągnięcia uchodźców żydowskich w dziedzinie literatury, prasy i kultury oraz kultywowania polskiego języka. W projekcie zostaną zaprezentowane również relacje uchodźców żydowskich z głównymi ośrodkami żydowskimi na świecie, relacje międzynarodowe głównie z Rządem Polskim na Uchodźstwie w Londynie i przedstawicielstwem społeczności żydowskiej w Palestynie. Problemy polityczne przedstawione w projekcie ilustrują zagadnienia związane z tożsamością kulturową i narodową. Przedmiot badań obejmuje środowisko uchodźców żydowskich skupionych głównie wokół Reprezentacji Żydów Polskich w Ameryce i Stowarzyszenia Uchodźców Żydowskich z Polski, związanych ze środowiskiem dwutygodnika „Nasza Trybuna”, popularnego tytułu adresowanego do środowisk żydowskich na świecie w latach 1939-1950. Spuścizna tego środowiska jest dowodem ogromnego przywiązania do kultury polskiej i niewatpliwie wspaniałą kartą historii polskich Żydów. Badania będą próbą dokumentowania relacji polsko – żydowskich i wspólnego kulturowego dziedzictwa.

Instytucja finansująca: bużdet – NCN

Program: SONATA 19

Kierownik: Lavrinenko Olga

Okres realizacji: 2024-11-04 – 2027-11-03

Projekt ma na celu rozwinięcie istniejącej teorii, narzędzi analitycznych oraz podstaw empirycznych do badania wpływu równości płci na poziomie państwowym, indywidualnych postaw wobec ról płciowych oraz relacji między nimi na luki płciowe w uczestnictwie politycznym. Luki płciowe w uczestnictwie politycznym odnoszą się do różnic w stopniu i sposobach angażowania się kobiet i mężczyzn w działalność polityczną (Abendschön & Steinmetz, 2014; Quaranta & Dotti Sani, 2018). Zgodnie z literaturą kobiety częściej uczestniczą w polityce w formach nieinstytucjonalnych niż instytucjonalnych oraz indywidualnych niż zbiorowych (Coffé & Bolzendahl, 2010; Lorenzini & Bassoli, 2015). Luki te są najczęściej przypisywane trzem głównym czynnikom: (1) różnicom w dostępnych zasobach (Burns et al., 2018; Liu, 2022); (2) zróżnicowanym postawom wobec ról płciowych (Morales & Giugni, 2016; Fakih & Sleiman, 2022); oraz (3) poziomowi równości płci na poziomie państwowym (Fraile & Gomez, 2017; Quaranta & Dotti Sani, 2018). Pomimo istnienia rozwiniętych badań porównawczych dotyczących luk płciowych w uczestnictwie politycznym, literatura zawiera istotne luki wymagające uwagi. Należą do nich: Niedostateczne badania nad różnymi formami uczestnictwa politycznego (np. głosowanie, podpisywanie petycji, udział w strajkach). Niewystarczające analizy wpływu postaw wobec ról płciowych i równości płci na poziomie państwowym na te luki. Brak pogłębionego zrozumienia relacji między postawami wobec ról płciowych a równością płci. Dominacja jednowymiarowego podejścia do postaw wobec ról płciowych. Brak solidnego, koncepcyjnie i empirycznie ugruntowanego wskaźnika mierzącego równość płci w Europie. W związku z tym projekt opiera się na trzech kluczowych pytaniach badawczych: Jak i w jakim stopniu indywidualne postawy wobec ról płciowych oraz równość płci na poziomie państwowym wpływają na luki płciowe w różnych formach uczestnictwa politycznego? Jak wzajemnie oddziałują na siebie indywidualne postawy wobec ról płciowych oraz równość płci na poziomie państwowym i jak wpływa to na luki płciowe w uczestnictwie politycznym? Jak na poziomie makro agregowane postawy wobec ról płciowych oraz równość płci są ze sobą powiązane i jak wpływają na siebie w czasie? Na podstawie tych pytań sformułowano trzy zestawy hipotez roboczych, testujących wpływ równości płci, indywidualnych postaw i ich wzajemnych relacji na luki płciowe w różnych formach uczestnictwa politycznego. Projekt bazuje na harmonizacji ex-post wtórnych danych przekrojowych pochodzących z badań ankietowych European Values Study (EVS) i European Social Survey (ESS) oraz źródeł administracyjnych (np. Maddison Project Database, Polity V, Varieties of Democracy). Wszystkie planowane do wykorzystania dane są publicznie dostępne bez ograniczeń w ich użyciu. Głównym źródłem danych na poziomie mikro dotyczących uczestnictwa politycznego, postaw wobec ról płciowych i zmiennych kontrolnych jest EVS, obejmujący lata 1999–2021 (trzecia fala: 1999–2001, czwarta: 2008–2010, piąta: 2017–2021). Dodatkowo dane te zostaną połączone z ESS, aby dodać pytania o kontaktowanie się z politykami jako formę uczestnictwa politycznego. Synchronizacja obu badań opiera się na rundach ESS z lat 2002, 2010 i 2020. Łącznie analiza obejmie 35 krajów (głównie Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego), a skumulowana próba na poziomie mikro obejmie około 200 000 respondentów. Dane będą analizowane za pomocą zaawansowanych metod statystycznych, takich jak dwupoziomowa regresja wielomianowa oraz regresja pozornie niezależna (SUR)

Instytucja finansująca: bużdet – NCN

Program: OPUS 25

Kierownik: Zajączkowski Jakub

Okres realizacji: 2024-08-12 – 2028-08-11

Celem projektu jest zbadanie reakcji pięciu wschodzących mocarstw Globalnego Południa (Brazylia, Indie, Indonezja, Meksyk i RPA) na pełnoskalową rosyjską inwazję przeciwko Ukrainie w kontekście ich percepcji porządku międzynarodowego, którego korzenie wywodzą się z koncepcji powstałych w państwach Globalnej Północy. Dzięki tej analizie możliwe będzie zbadanie ich stanowiska wobec aktualnego porządku międzynarodowego i jego głównych założeń w sensie szerszym niż sama agresja i wojna Rosji. Główna hipoteza projektu zakłada, że wschodzące mocarstwa Globalnego Południa wykorzystały rosyjską agresję do umocnienia swojej strategicznej autonomii i poprawy swojej pozycji we współczesnym porządku światowym, zamiast próbować go zreformować. Biorąc pod uwagę tradycję przywiązania wskazanych państw Globalnego Południa do norm prawa międzynarodowego i zasad społeczności międzynarodowej, w tym do zasady suwerenności państwowej, zakazu agresji czy ochrony ludności cywilnej przed zbrodniami międzynarodowymi, należałoby oczekiwać, że ich reakcja na agresję Rosji przeciwko Ukrainie będzie spójna z reakcją globalnej Północy. Tymczasem okazało się, że istnieje wyraźny podział między Globalnym Południem a Globalną Północą odnośnie do percepcji i interpretacji współczesnego porządku międzynarodowego i sposobów reagowania na wyzwania. Biorąc pod uwagę rosnącą rolę państw Globalnego Południa, rozdźwięk ten stanowi znaczące wyzwanie dla realizacji zasad współczesnego porządku i przywództwa oraz roli mocarstw zachodnich w tym porządku. O skali problemu świadczy przykład nieprzestrzegania przez państwa Globalnego Południa zainicjowanych przez Zachód sankcji wobec Rosji, co w konsekwencji osłabiło znacznie skuteczność tego instrumentu nacisku na agresora. Warto więc zbadać, w jaki sposób państwa Globalnego Południa postrzegają i interpretują wojnę w Ukrainie, a – w szerszym kontekście – jak odnoszą się do głównych założeń i fundamentów istniejącego porządku międzynarodowego.Ich zwiększająca się rola w stosunkach międzynarodowych będzie bowiem miała znaczenie dla przyszłych modyfikacji międzynarodowego ładu, zarówno w wymiarze globalnym, jak i regionalnym. Projektu zostanie przeprowadzona poprzez analizę reakcji i stanowisk kluczowych wschodzących mocarstw Globalnego Południa na inwazję Rosji na Ukrainę. To zaś pozwoli na możliwość empirycznej weryfikacji podejścia państw Globalnego Południa do współczesnego porządku międzynarodowego i sprawdzenia, czy państwa te dążą do jego fundamentalnej reformy czy też, jak zakłada hipoteza projektu, są bardziej zdeterminowane.

Instytucja finansująca: bużdet – NCN

Program: PRELUDIUM 23

Kierownik: Emil Chról

Okres realizacji: 2025-01-17 – 2028-01-16

Ukraina przeżywa obecnie renesans kulturowy, redefiniując swoją tożsamość i dystansując się od wpływów rosyjskich. Ta transformacja jest kluczowa dla zrozumienia dynamiki tożsamości narodowej w kontekście konfliktu i okresu pokonfliktowego. Projekt podejmuje istotną lukę badawczą, analizując, w jaki sposób trwająca wojna i procesy migracyjne wpływają na kształtowanie tożsamości. Innowacyjność tego badania polega na połączeniu analizy dyskursu, codziennych praktyk społecznych oraz tożsamości narodowej w kontekście najnowszych zmian społeczno-politycznych. Wyniki przyczynią się do akademickiej debaty na temat tożsamości narodowej, dostarczając istotnych wniosków dla kształtowania polityki oraz praktyk społecznych wspierających procesy integracji i stabilizacji w regionie. Projekt TheseusUA ma na celu zbadanie praktyk społecznych oraz przemian tożsamości współczesnych Ukraińców w kontekście dynamicznych zmian społeczno-politycznych (takich jak wojna, migracja oraz integracja z Unią Europejską). Głównym problemem badawczym są mechanizmy tożsamości i autoidentyfikacji. Celem jest zrozumienie, w jaki sposób współczesne wydarzenia wpływają na tożsamość narodową i codzienne praktyki Ukraińców. Analiza dyskursu i praktyk pozwoli również zbadać, jak tożsamość narodowa oraz odrębność od Rosji są przedstawiane w różnych obszarach kultury, takich jak literatura, film, sztuka i muzyka. Dane badawcze ukażą także mechanizmy kształtowania się nowych symboli narodowych Ukrainy. W związku z powyższym uzasadnione jest przyjęcie podziału chronologicznego procesów zachodzących na Ukrainie na dwa etapy: lata 1991–2014 oraz 2014–2022 i okres późniejszy.

Instytucja finansująca: bużdet – NCN

Program: OPUS 27

Kierownik: Saroj Kumar Aryal

Okres realizacji: 2025-02-10 – 2028-02-09

Projekt zagłębia się w wielowymiarowe aspekty współpracy bezpieczeństwa między Koreą a Unią Europejską, dążąc do wzmocnienia kooperacji i strategicznego dostosowania. Analizuje rosnącą rolę Korei Południowej jako globalnego aktora obronnego, koncentrując się na pogłębiającej się dyplomacji obronnej z UE. Identyfikuje Polskę jako kluczowego gracza w ułatwianiu szerszego partnerstwa bezpieczeństwa Korea-UE, ze względu na niedawne duże kontrakty obronne Korei Południowej z Polską oraz rosnącą współpracę wojskową, która może stanowić trampolinę do szerszego zaangażowania UE. Projekt koncentruje się na trzech kluczowych obszarach: ujawnianiu wielowymiarowej współpracy w zakresie bezpieczeństwa, opracowywaniu zaleceń politycznych na rzecz silniejszych więzi oraz analizie polityki wewnętrznej państw europejskich w celu zrozumienia wyzwań związanych z eksportem koreańskiego uzbrojenia do UE. Dąży do rozwikłania przyszłej trajektorii transkontynentalnej architektury bezpieczeństwa poprzez analizę powiązań między Koreą Południową, Europą i transatlantyckimi strukturami bezpieczeństwa, takimi jak NATO. Poprzez kompleksową analizę projekt ma na celu opracowanie rekomendacji politycznych wzmacniających więzi bezpieczeństwa Korea-UE, przyczyniając się do pokoju i stabilności w regionie oraz oceniając implikacje potencjalnego transkontynentalnego partnerstwa bezpieczeństwa między UE a Koreą Południową. Poprzez pogłębione zrozumienie strategicznych motywacji obu stron, projekt dąży do wzbogacenia dyskursu na temat globalnego bezpieczeństwa oraz międzynarodowej współpracy w obszarze obronności.

Instytucja finansująca: FERS

Kierownik: Hut Paweł

Okres realizacji: 2024-12-01 – 2027-12-31

Rozwoju Społecznego ma na celu kompleksową modernizację systemu funkcjonowania Ochotniczych Hufców Pracy (OHP) jako instytucji rynku pracy. Liderem projektu jest Komenda Główna OHP, a partnerami: Uniwersytet Warszawski, Uczelnia Korczaka – Akademia Nauk Stosowanych, Fundacja Młodej Nauki oraz Fundacja Aktywnej Rehabilitacji „FAR”. Głównym celem projektu jest opracowanie, przetestowanie i wdrożenie jednolitego standardu jakości usług świadczonych przez OHP, który uwzględnia zarówno potrzeby młodzieży – szczególnie zagrożonej wykluczeniem społecznym – jak i oczekiwania pracodawców. Nowy standard zostanie oparty na zasadach projektowania uniwersalnego i będzie zawierał moduł wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami, a także funkcjonalny opis narzędzia informatycznego do jego monitorowania. Projekt składa się z pięciu głównych zadań: analizy i badań potrzeb młodzieży oraz instytucji OHP, opracowania standardu, jego pilotażu w wybranych jednostkach, pełnego wdrożenia oraz działań zarządczo-administracyjnych. Przewidziano również stworzenie programów szkoleń oraz kursów e-learningowych dla 520 pracowników OHP, które przygotują kadrę do stosowania nowych rozwiązań. Szczególną uwagę poświęcono zapewnieniu dostępności usług oraz eliminacji barier geograficznych, organizacyjnych i zdrowotnych. Nowy standard będzie obejmował m.in.: procedury i metody wychowawcze, ścieżki wsparcia zawodowego, opis usług i instrumentów rynku pracy, wytyczne dla stanowisk pracy, elementy infrastruktury dostosowanej do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz rekomendacje legislacyjne. Projekt przyczyni się do wzmocnienia instytucjonalnego OHP, zwiększenia efektywności działań na rzecz młodzieży oraz budowania wizerunku OHP jako nowoczesnej, otwartej i profesjonalnej instytucji rynku pracy.

Instytucja finansująca: MNiSW (prace zlecone)

Kierownik: Męcina Jacek

Okres realizacji: 2025-02-06 – 2026-10-31

Projekt zakłada przeprowadzenie działań na rzecz wspierania polityki antymobbingowej i antydyskryminacyjnej na polskich uczelniach wyższych. Problemy związane z mobbingiem, niepożądanymi zrachowaniami, złym traktowaniem w miejscu pracy i nauki są współcześnie jednymi z ważnych wyzwań, do których muszą być przygotowane środowiska akademickie. Dlatego też w ramach projektu przeprowadzona zostanie analiza dotychczasowej działalności, realizowanej przez poszczególne uczelnie wyższe w obszarze zapobiegania i zatrzymywania niewłaściwych praktyk. Identyfikacja działań podejmowanych w tym zakresie będzie podjęta dzięki przeprowadzeniu badań jakościowych, ankiety samooceny oraz audytów. Skoncentrujemy się na działalności uczelni publicznych i niepublicznych z całego kraju, o różnych profilach nauczania. W wyniku audytów wskazane zostaną najlepsze praktyki antymobbingowe i antydyskryminacyjne, które zostaną nagrodzone podczas konferencji kończącej projekt. Jednocześnie zostaną one opisane w publikacji podsumowującej jego realizację. Dzięki temu stworzone zostaną rekomendacje, dotyczące poprawy warunków pracy i nauki, by w przyszłości uczelnie wyższe w Polsce tworzyły atmosferę sprzyjającą współpracy oraz relacjach opartych na szacunku, wolnych od zachowań niepożądanych.

Instytucja finansująca: MNiSW (Perły Nauki)

Kierownik: Jakub Chustecki

Okres realizacji: 2025-04-14 – 2027-04-13

Celem projektu pn. "Posttotalitaryzm – próba rekonceptualizacji" jest przedefiniowanie pojęcia posttotalitaryzm i ukazanie niezwykle szerokiego zakresu denotacyjnego jaki posiada owo pojęcie. Aby w możliwie precyzyjny sposób zdefiniować posttotalitaryzm należy bowiem przeanalizować wszelkie składniki klasycznych reżimów totalitarnych w odniesieniu do współczesności. Badacze klasycznych reżimów totalitarnych obok wskazanych powyżej cech psychologicznych charakterystycznych dla społeczeństw totalitarnych wskazywali także na istotne znaczenie czynników systemowych (Friedrich i Brzeziński, Hertz, Scruton). Analizy posttotalitaryzmu muszą zatem uwzględniać także elementy instytucjonalne i systemowe.

Instytucja finansująca: MNiSW (prace zlecone)

Kierownik: Lasocik Zbigniew

Okres realizacji: 2025-06-10 – 2027-12-31

Celem projektu jest stworzenie bazy danych o handlu ludźmi i pracy przymusowej w Polsce, w oparciu o analizę spraw karnych dotyczących tego przestępstwa. Plan badań obejmuje analizę 100 spraw karnych z lat 2011-2023. Badania odpowiedzą na kluczowe pytania z punktu widzenie polityki państwa w zakresie eliminowania handlu ludźmi i pracy przymusowej: jaki jest profil ofiary tych zbrodni, kim są sprawcy, jakie jest modus operandi grup przestępczych, jak następuje pierwsza reakcja na przestępstwo. Materiał empiryczny pozwoli także odpowiedzieć na pytania dotyczące rodzajów przestrzeni, w których dochodzi do handlu ludźmi, jakie są ich cechy społeczne i ekonomiczne, jakie są ich granice, jakie jest ich środowisko i czy różnią się one pod względem płci ofiar. Analiza jakościowa wybranych spraw karnych ma na celu odzwierciedlenie ich społecznego rozmieszczenia, a to pozwoli spojrzeć na zjawisko handlu ludźmi jako na problem społeczny, który nie jest równomiernie rozmieszczony w naszej przestrzeni społecznej. Efektem tych analiz będzie stworzenie modelu bazy danych zjawiska handlu ludźmi w Polsce.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: PRELUDIUM 24

Kierownik: Dobrowolska Julia

Okres realizacji: 2026-01-20 – 2027-01-19

Celem projektu jest analiza metod zwalczania dezinformacji na Litwie, Łotwie i w Estonii. Projekt ma dostarczyć praktyczne rekomendacje dla Polski i innych państw UE w zakresie budowania odporności na dezinformacje. Litwa, Łotwa i Estonia są jedynymi państwami wchodzącymi w skład byłego Związku Radzieckiego, które współcześnie przynależą zarówno do Unii Europejskiej, jak i do Sojuszu Północnoatlantyckiego, przez co ich przestrzeń informacyjna jest szczególnie narażona na oddziaływanie rosyjskich wpływów. We wskazanych państwach bałtyckich ofiarami dezinformacji są głównie mniejszości rosyjskojęzyczne, które Rosja wykorzystuje jako narzędzie realizowania swoich interesów w regionie. Państwa bałtyckie posiadają cenne doświadczenie i praktyczną wiedzę na temat skutecznych metod przeciwstawiania się dezinformacji oraz minimalizowania jej konsekwencji dla dotkniętych nią społeczeństw. Poza analizą regulacji prawnych i dokumentów strategicznych projekt zakłada przeprowadzenie wywiadów z przedstawicielami administracji, mediów, społeczeństwa obywatelskiego, naukowcami i ekspertami aktywnie zaangażowanymi w działania związane ze zwalczaniem dezinformacji we wskazanych państwach. Pozwoli to na identyfikację najlepszych praktyk w zakresie zwalczania dezinformacji, edukacji medialnej i współpracy zarówno w ramach struktur państwa jak i w ramach struktur międzynarodowych.

Instytucja finansująca: budżet – NCN

Program: PRELUDIUM 24

Kierownik: Kuznicow-Wyszyński Eugeniusz

Okres realizacji: 2026-02-02 – 2027-02-01

Karta Polaka to specjalny dokument wydawany przez państwo polskie osobom pochodzenia polskiego mieszkającym poza granicami kraju. Jej celem jest wzmocnienie więzi z Polską i potwierdzenie przynależności do wspólnoty narodowej. Posiadacze Karty zyskują nie tylko symboliczne uznanie, ale także konkretne przywileje, od ułatwień przy osiedlaniu się, przez dostęp do edukacji, po możliwość uzyskania obywatelstwa. Choć Karta Polaka wydaje się dokumentem technicznym, w rzeczywistości pełni złożoną funkcję: kształtuje tożsamość, emocje, wybory życiowe i relacje transnarodowe. Celem niniejszego projektu badawczego jest pogłębiona analiza Karty Polaka jako narzędzia polityki państwowej wobec diaspory. Badanie koncentruje się na jej oddziaływaniu w trzech wybranych krajach: Ukrainie, Białorusi i Republice Czeskiej – państwach o zróżnicowanym podejściu do mniejszości narodowych, różnych relacjach z Polską i odmiennych modelach integracji społecznej. Taki dobór pozwala porównać wpływ Karty Polaka w kontekstach zarówno postradzieckich, jak i unijnych, oraz uwzględnić różne typy diaspory: osoby migrujące, potomków dawnych osadników i społeczności autochtoniczne. Projekt ma charakter interdyscyplinarny i opiera się na badaniach jakościowych: wywiadach z posiadaczami Karty Polaka, przedstawicielami instytucji (np. MSZ, konsulatów, organizacji polonijnych), analizie dokumentów prawnych i strategii państwowych, a także dyskursu medialnego w Polsce i krajach zamieszkania. Szczególną uwagę badacze poświęcą motywacjom osób, które zdecydowały się na uzyskanie Karty Polaka, jak również tym, które, mimo formalnych uprawnień, świadomie zrezygnowały z ubiegania się o dokument. To podejście pozwoli zrozumieć nie tylko skutki, ale także granice oddziaływania polityki państwowej. Projekt odpowiada na ważne pytania: • Jakie są główne motywacje i bariery towarzyszące decyzji o ubieganiu się (lub rezygnacji) z Karty Polaka w Ukrainie, Białorusi i Czechach, i w jaki sposób różnią się one w zależności od społeczno- politycznego kontekstu danego kraju? • Jakie są doświadczenia posiadaczy Karty Polaka w wymiarze symbolicznym (tożsamościowym) i praktycznym (prawnym, społecznym) oraz jak wpływają one na ich życie codzienne i wybory migracyjne, edukacyjne czy zawodowe? • Jak Karta Polaka i szersza polityka Polski wobec diaspory są postrzegane przez instytucje i społeczeństwa w krajach zamieszkania, jakie czynniki wpływają na te percepcje oraz jakie napięcia i wyzwania ujawniają się w relacjach między Polską, państwami zamieszkania a społecznościami polskiego pochodzenia? Efektem badań będzie pierwsza w Polsce empiryczna i porównawcza analiza Karty Polaka z perspektywy jej użytkowników – posiadaczy i potencjalnych posiadaczy dokumentu, a nie jedynie instytucji państwowych, które ją tworzą. Projekt wnosi nowatorską perspektywę oddolną (bottom-up) do dotychczas zdominowanej przez ujęcia prawno-polityczne dyskusji o Karcie Polaka. Dzięki temu możliwe będzie uchwycenie realnych doświadczeń, emocji, motywacji i barier, których nie widać w dokumentach urzędowych. Unikalność projektu polega również na jego porównawczym charakterze, tj. zestawieniu funkcjonowania Karty Polaka w trzech krajach o odmiennym systemie politycznym, kulturze prawnej i podejściu do mniejszości narodowych. Po raz pierwszy zostaną zestawione ze sobą: postradziecka rzeczywistość Białorusi i Ukrainy oraz unijna polityka wobec mniejszości w Republice Czeskiej. Takie podejście pozwoli dostrzec nie tylko uniwersalne mechanizmy działania Karty Polaka, ale także różnice wynikające z kontekstu społeczno- politycznego. Wyniki badań zostaną opublikowane w formie recenzowanych artykułów naukowych w Polsce i za granicą, a także udostępnione w sposób zrozumiały i użyteczny dla samych zainteresowanych – społeczności polskiego pochodzenia. Projekt przyczyni się do wzmocnienia debaty publicznej i akademickiej na temat polityki diasporycznej, strategii integracyjnych oraz wyzwań związanych z transnarodową tożsamością we współczesnej Europie Środkowo-Wschodniej. Jego wyniki pomogą również w doskonaleniu polityki migracyjnej prowadzonej przez instytucje państwowe.

Instytucja finansująca: MNiSW (zadanie zlecone)

Kierownik: Jacek Męcina

Okres realizacji: 2026-07-28 – 2027-09-30

Projekt zakłada realizację działań wspierających rozwój systemowej i zrównoważonej współpracy pomiędzy środowiskiem naukowym, sektorem biznesowym oraz instytucjami publicznymi. W odpowiedzi na wyzwania rynku pracy, dynamiczne zmiany technologiczne (robotyzacja, automatyzacja, sztuczna inteligencja) oraz potrzeby gospodarki opartej na wiedzy, projekt ma na celu identyfikację dobrych praktyk współpracy nauki i biznesu, budowanie środowiska sprzyjającego podejmowaniu partnerstw oraz wypracowanie praktycznych rekomendacji dotyczących modeli współdziałania uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Projekt został zaprojektowany w sposób komplementarny wobec działań prowadzonych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz instytucje systemu wsparcia innowacji. Działania projektowe zostaną osadzone w ramach trzech filarów: I) Ekosystem współpracy – identyfikacja środowiska przedsiębiorców i środowiska akademickiego, analiza istniejących form współdziałania uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym, a także organizacja spotkań networkingowych służących wymianie doświadczeń oraz inicjowaniu nowych partnerstw nauka–biznes; II) Badania i dobre praktyki – przygotowanie i realizacja badań jakościowych, analiza dobrych praktyk współdziałania uczelni i biznesu, w tym funkcjonujących Rad Interesariuszy. W ramach filaru organizowany będzie również cykl seminariów eksperckich poświęconych dyskusji nad rekomendacjami dotyczącymi modeli współpracy; III) Transformacja technologiczna jako kluczowy obszar rozwojowy – analiza wpływu cyfryzacji, robotyzacji, automatyzacji oraz sztucznej inteligencji na gospodarkę, rynek pracy i system szkolnictwa wyższego.