Reformy rynku pracy w Polsce – wpływ badań Uniwersytetu Warszawskiego na indywidualizację wsparcia, nowe formy pomocy i aktywizację zawodową – Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych

Osoby prowadzące działalność naukową

Efekty działalności naukowej

Badania pracowników WNPiSM (E. Flaszyńskiej i pracowników Katedry Ustroju Pracy i Rynku Pracy) realizowane w latach 2018 -2025 dotyczyły mechanizmów długotrwałego bezrobocia, skuteczności publicznej interwencji państwa na rynku pracy, cyfryzacji usług publicznych i szkolenia kadr. Analizy empiryczne i teoretyczne wykazały, że trwałe bezrobocie nie jest wyłącznie zjawiskiem ekonomicznym, lecz także społecznym i instytucjonalnym, a jego ograniczanie wymaga integracji polityki zatrudnienia z polityką społeczną (publikacja 1, 4). Badania potwierdziły potrzebę indywidualizacji wsparcia i odejścia od jednolitych schematów pomocy na rzecz rozwiązań dostosowanych do sytuacji konkretnej osoby bezrobotnej (pub. 2, 3, 5).

Skuteczność działań wobec osób długotrwale bezrobotnych zależy od zdolności instytucji publicznych do szybkiego reagowania na zmiany gospodarcze i społeczne. Dobrze zorganizowane publiczne służby zatrudnienia pełnią funkcję stabilizatora rynku pracy, a ich działania interwencyjne zmniejszają skalę i czas trwania bezrobocia (pub. 1).
Indywidualne podejście do osoby bezrobotnej, oparte na diagnozie kompetencji, potrzeb i barier, znacząco zwiększa skuteczność aktywizacji zawodowej. Badania wykazały, że planowanie wsparcia w formie indywidualnych planów działania poprawia efektywność programów zatrudnieniowych i ogranicza ryzyko powrotu do bierności zawodowej (pub. 2).
Zapobieganie długotrwałemu bezrobociu wymaga wdrażania instrumentów wczesnej interwencji oraz współpracy międzysektorowej, zwłaszcza między służbami zatrudnienia, pomocą społeczną i organizacjami pozarządowymi. Przynosi to lepsze efekty niż późna interwencja w sytuacji trwałej dezaktywizacji (pub. 2, 5).

Wyniki badań stanowiły podstawę rekomendacji dotyczących reformy instytucjonalnej służb zatrudnienia, indywidualizacji wsparcia oraz integracji usług społecznych i rynku pracy (pub. 1, 2, 5), które zastosowano w procesie legislacyjnym i praktyce polityki publicznej. Rekomendowano działania łagodzące skutki gwałtownego wzrostu bezrobocia, do których zaliczono m.in.: bieżące monitorowanie występujących na rynku pracy zjawisk, wprowadzenie przepisów dotyczących utrzymywania w zatrudnieniu pracowników tych działów, gdzie pracę można wykonywać zdalnie, bezpośrednie wspieranie finansowe pracodawców z poszczególnych branż, okresowe zwolnienie pracodawców z opłacania należności wobec budżetu państwa itd. (pub. 1, 2, 3).

Rola WNPiSM w osiągnięciu efektów

W badaniach na temat długotrwałego bezrobocia brali udział pracownicy Katedry Ustroju Pracy i Rynku Pracy WNPiSM, w szczególności E. Flaszyńska. Pub. 1 i 2 to monografie jej autorstwa, w których zaprezentowała wyniki badań, wykorzystane później w projektowaniu rozwiązań prawnych w Polsce. Monografie zostały sfinansowane ze środków UW i są efektem badań realizowanych w ramach działalności naukowej UW. Wyniki badań zaprezentowano podczas konferencji naukowych w Polsce i za granicą, a także na forum Komisji Europejskiej, np. na Kongresie Europejskiego Stowarzyszenia Nauki Regionalnej (ERSA) w 2023 r. Udział w konferencjach był finansowany ze środków UW. Działalność naukową E. Flaszyńska łączy z działalnością ekspercką dzięki pracy w administracji państwowej, jako Dyrektorka Departamentu Rynku Pracy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Umożliwiło to wdrożenie wniosków z prowadzonych badań w Ustawie o rynku pracy. Nie byłoby to możliwe bez badań realizowanych na UW.

Osiągnięcia naukowe lub artystyczne

Flaszyńska, E. 2022. Interwencyjna polityka państwa na rynku pracy po 2004 r., Oficyna Wydawnicza ASPRA JR.

Monografia, sfinansowana ze środków WNPiSM UW, stanowi podsumowanie kilkuletnich badań prowadzonych przez E. Flaszyńską w obszarze interwencjonizmu państwowego na rynku pracy. Jej celem jest ukazanie współczesnych mechanizmów oddziaływania państwa na rynek pracy w kontekście integracji europejskiej i przemian gospodarczych po 2004 r. Analizy oparto na metodzie porównawczej, analizie instytucjonalno-prawnej oraz badaniach ilościowych (m.in. analiza danych administracyjnych, dokumentów rządowych, badania ankietowe). Autorka łączy perspektywę nauk o polityce i administracji, prawa oraz ekonomii, badając relacje między instrumentami aktywnej polityki rynku pracy a skutecznością działań interwencyjnych państwa. Badania dowodzą, że skuteczność działań wobec osób długotrwale bezrobotnych zależy od zdolności instytucji publicznych do szybkiego reagowania na zmiany gospodarcze i społeczne. Monografia wskazuje kierunki modernizacji polityki zatrudnienia i stanowi podstawę rekomendacji legislacyjnych wdrożonych w reformie rynku pracy w 2025 r.

Flaszyńska, E. 2021. Kryzys przychodzi nagle. Długotrwałe a gwałtowne bezrobocie. Oficyna Wydawnicza ASPRA JR.

Monografia, sfinansowana ze środków WNPiSM, ma charakter analityczno-empiryczny i prezentuje wyniki badań realizowanych na WNPiSM, a jej celem jest pokazanie dwóch zjawisk społecznych: długotrwałego i gwałtownego bezrobocia. Ma charakter analityczno-empiryczny i stanowi rezultat kilkuletnich badań nad uwarunkowaniami długotrwałego oraz gwałtownego bezrobocia. Celem pracy jest porównanie dwóch typów bezrobocia w kontekście mechanizmów ich powstawania i skutków społeczno-gospodarczych. W badaniach zastosowano metody analizy statystycznej, studia przypadków oraz analizę instytucjonalno-prawną, łącząc perspektywy nauk o polityce i administracji, ekonomii oraz socjologii. Autorka przeanalizowała dane administracyjne z rejestrów publicznych służb zatrudnienia, dane GUS i Eurostatu oraz raporty instytucji europejskich. Przeprowadziła także ankiety wśród przedstawicieli publicznych służb zatrudnienia z UE. Wyniki badań potwierdziły m.in. że skuteczność przeciwdziałania bezrobociu zależy od elastyczności instytucji publicznych i adekwatności instrumentów interwencji. Monografia stanowiła podstawę do sformułowania rekomendacji dotyczących wczesnej interwencji i indywidualizacji wsparcia osób bezrobotnych.

Flaszyńska E. 2021. Mieszkańcy obszarów wiejskich – niewykorzystany potencjał siły roboczej w Polsce?. Wieś i Rolnictwo, 4 (193), 37–55.

Artykuł został opracowany w ramach badań analitycznych realizowanych na WNPiSM UW. Jego celem była analiza zasobów siły roboczej na obszarach wiejskich oraz identyfikacja możliwości realokacji zatrudnienia poza rolnictwo. Badanie łączyło perspektywę nauk o polityce i administracji, ekonomii i socjologii, pozwalając na ocenę uwarunkowań strukturalnych i instytucjonalnych rynku pracy. Zastosowano analizę danych statystycznych GUS, BAEL i Eurostatu, analizę porównawczą regionów oraz analizę dokumentów strategicznych dotyczących rozwoju wsi i rynku pracy. Wyniki badań wykazały istnienie znaczącego niewykorzystanego potencjału zatrudnieniowego na wsi oraz potrzebę rozwoju instrumentów wspierających przekwalifikowanie rolników i dywersyfikację źródeł dochodu. Artykuł stanowił podstawę rekomendacji dotyczących rozszerzenia dostępu rolników do usług rynku pracy.

Bolesta K., Cichowicz E., Flaszyńska E., Gałecka-Burdziak E. 2022. Zasiłki i świadczenia przedemerytalne – przedwczesna dezaktywizacja zawodowa osób nie w późnym wieku?. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 07, 14−23.

Artykuł powstał w wyniku badań realizowanych w latach 2019–2022 w ramach projektu Szkoły Głównej Handlowej pt. „Bezrobocie rejestrowane jako ścieżka dezaktywizacji zawodowej osób starszych. Analiza z wykorzystaniem danych wzdłużnych o wielokrotnych zdarzeniach”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w konkursie SONATA BIS 8 (DEC-2018/30/E/HS4/00335). E. Flaszyńska uczestniczyła w projekcie jako ekspertka, współodpowiedzialna za opracowanie analizy skutków wprowadzenia regulacji prawnych dotyczących świadczeń przedemerytalnych i ich obsługi przez powiatowe urzędy pracy. W artykule zastosowano analizę ilościową z wykorzystaniem danych jednostkowych z hurtowni CeSAR oraz analizę legislacyjno-instytucjonalną. Badanie łączyło perspektywę nauk o polityce i administracji, ekonomii i prawa. Wyniki potwierdziły, że nadmierne stosowanie instrumentów pasywnych sprzyja przedwczesnej dezaktywizacji zawodowej osób w wieku przedemerytalnym, co wskazuje na potrzebę reformy systemu wsparcia oraz działań aktywizacyjnych.

Flaszyńska E., Mikołajczyk M. 2024. Osoby w kryzysie bezdomności na rynku pracy, Polityka Społeczna, 605 (10), 33−40.

Badania nad osobami w kryzysie bezdomności na rynku pracy wykorzystały analizę jakościową i ilościową oraz elementy badań praktycznych w obszarze polityki społecznej. Analiza jakoś. obejmowała studia przypadków, wywiady pogłębione i obserwacje, pozwalające zrozumieć indywidualne bariery w uzyskaniu i utrzymaniu zatrudnienia oraz mechanizmy wsparcia społecznego. Analiza ilościowa opierała się na danych statystycznych dotyczących bezrobocia wśród osób w kryzysie bezdomności, dostępnych w instytucjach pomocy społecznej i urzędach pracy, co umożliwiło ocenę skali problemu i skuteczności instrumentów aktywizacji zawodowej, wykorzystując metody ekonomii pracy i statystyki społecznej. Ponadto przeprowadzono analizę legislacyjno-instytucjonalną ram prawnych i funkcjonowania polityki społecznej, w tym instrumentów aktywizacyjnych i wsparcia mieszkaniowego, z perspektywy prawa pracy i polityki publicznej. Badanie miało charakter interdyscyplinarny, łącząc nauki o polityce i administracji, socjologię, ekonomię, prawo i politykę publiczną, co pozwoliło nie tylko na opis problemu, ale także na sformułowanie praktycznych rekomendacji. Badania wykazały, że powodem korzystania przez osoby w kryzysie bezdomności z ofert urzędów pracy jest chęć zachowania prawa do zasiłku lub ubezpieczenia. Pozwoliły też na sformułowanie wniosku o konieczności zindywidualizowania pomocy.

Wpływ działalności naukowej

Przejawy wpływu

Rynek pracy w Polsce wymaga dostosowania do wyzwań, m.in. starzejącego się społeczeństwo, nowych form pracy, migracji, transformacji cyfrowej, uwzględnienia grup wykluczonych lub wrażliwych, a także w związku z koniecznością wypełnienia Krajowego Planu Odbudowy (KPO). Wyniki badań WNPiSM realizowanych w latach 2018-2025 bezpośrednio i mierzalnie wpłynęły na politykę rynku pracy w Polsce. Znalazły odzwierciedlenie w Planie Rozwoju Publicznych Służb Zatrudnienia na lata 2025-2027 (dowód 3, dalej Plan Rozwoju PSZ), a przede wszystkim w Ustawie z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. z 2025 r. poz. 620) (dowód 1, 2).

Uwzględniono w niej wnioski z badań dotyczące: indywidualizacji wsparcia dla osób bezrobotnych (pub. 1, 2, 5; dowód 1 – art. 88), skrócenia czasu oczekiwania na instrumenty rynku pracy (pub. 1, 2; dowód 1 – uruchomienie instrumentów aktywizacyjnych skrócono z 90 do 30 dni), kompleksowej obsługi długotrwale bezrobotnych (pub. 2; dowód 1 – Rozdział 8, art. 198-200), włączenia w procesy aktywizacji mieszkańców wsi (pub. 3; dowód 1 – art. 2 ust. 1 pkt 2, nowa definicja osoby bezrobotnej), osób biernych zawodowo i długotrwale bezrobotnych pub. 3, 4, 5; dowód 1 – Rozdział 8 Wsparcie dla długotrwale bezrobotnych, Rozdział 9 Pakiet aktywizacyjny), cyfryzacji usług PSZ i modernizacji systemów obsługi obywateli i pracodawców (pub. 1 i 2; dowód 1, 2 – 10 nowych usług online dla obywateli i pracodawców, m.in. art. 26, dowód 4 – szkolenia). Zagadnienie to obecne jest też w Plan Rozwoju PSZ (dowód 3).

Ścieżka wpływu badań daje się przedstawić następująco: Badania WNPiSM dotyczące rynku pracy; Publikacja monografii i artykułów naukowych; Udział badaczy WNPiSM w pracach nad projektem Ustawy o rynku pracy na poziomie (dowód 2): rządowym, sejmowym, senackim; 4. Udział badaczy WNPISM w realizacji celów ustawy. Związek między badaniami a polityką państwa był więc dwukierunkowy: analizy dostarczyły podstaw do legislacji, a prace nad reformą pozwoliły zweryfikować wnioski w praktyce.

MIERNIKI WPŁYWU:

Liczba aktów prawnych. Jednostka: liczba ustaw. Wartość po wystąpieniu wpływu: 1. Ustawa z 20.03.2025 r. o rynku pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 620).
Wskaźnik zaktywizowanych bezrobotnych. Jednostka: liczba bezrobotnych. Wartość: 165,3 tys. bezrobotnych rozpoczęło udział w aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu przewidzianych Ustawą o rynku pracy (Statystyki strukturalne, MRPiPS). Okres: 1.01.2025 do 1.11.2025 r.
Wskaźnik dostępność usług aktywizacyjnych dla grup defaworyzowanych. Wartość przed wpływem badań: brak mechanizmów wsparcia. Wartość po wpływie badań: 1. Ustawa wprowadza nowe formy wsparcia dla rolników, długotrwale bezrobotnych oraz osób biernych zawodowo, np. pakiet aktywizacyjny czy działania reintegracyjne.
Wskaźnik przeszkolonych pracowników PSZ. Jednostka: liczba pracowników. Wartość: 9 200. Zakończono I etap szkoleń związany z nową ustawą dla pracowników PSZ, realizowany w blokach: prawo i administracja, kompetencje cyfrowe, zarządzanie projektowe i obsługa komputera przeszkolono po 2300 osób (100% grupy docelowej).
Wskaźnik zmiany wewnętrznych dokumentów. Jednostka: liczba nowych regulaminów pracy. Wartość po wystąpieniu wpływu: 16 WUP i 340 PUP przyjęło nowe regulaminy organizacyjne. We wszystkich urzędach pracy w Polsce do 1 czerwca 2025 r. wprowadzono nowe regulaminy organizacyjne. Zmiana ustawy wiązała się ze zmianą podstawy prawnej działania tych instytucji (art. 428 i 431).

Obszary oddziaływania wpływu

ZASIĘG WPŁYWU: Badania WNPiSM wdrożone zostały w całej Polsce. Wpływ jest kompleksowy ze względu na to, że dotyczy całego rynku pracy. Całkowity zasięg wpływu wynika z tego, że przepisy ustawy bezpośrednio dotyczą wszystkich 16 województwach, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatu, ale też wszystkich osób na rynku pracy województw.

Obszary wpływu: gospodarka; administracja publiczna.

Beneficjenci wpływu

BENEFICJENCI WPŁYWU:

bezrobotni – rocznie zarejestrowanych 1,1 mln (dane MRPiPS)
osoby bierne zawodowo w wieku produkcyjnym – 3,8 mln osób (dane MRPiPS)
bezrobotni posiadający gospodarstwo rolne – 20 703 osób (dane MRPiPS)
pracodawcy i przedsiębiorcy – 4,36 mln podmiotów gospodarki narodowej
16 Wojewódzkich Urzędów Pracy (WUP, 3 567 pracowników) i 340 Powiatowych Urzędów Pracy (PUP, 20 145 pracowników)
pracownicy Ochotniczych Hufców Pracy – 3 256 osób (dane MRPiPS)
agencje zatrudnienia – 8 744

Znaczenie wpływu

Badania WNPiSM przyczyniły się do przełomu w obszarze rynku pracy. Mianowicie, wejście w życie Ustawy o rynku pracy, wdrażającej wyniki badań WNPiSM, stanowi zasadniczą zmianę dotychczas funkcjonujących rozwiązań. Przełomowość wynika z wprowadzenia nowych rozwiązań i instrumentów, m.in. możliwość rejestracji rolników jako bezrobotnych, Indywidualnego Planu Działania – pakiet aktywizacyjny, aktywizację zawodową nowych grup osób: mieszkańców wsi, osób biernych zawodowo i długotrwale bezrobotnych. Wdrożenie postulatów z badań realizuje kamień milowy KPO – „Efektywne instytucje na rzecz rynku pracy”. Działalność naukowa doprowadziła więc do realnej zmiany systemowej w sferze polityki publicznej w Polsce.

Dowody wpływu społecznego

Akty prawne oparte na wynikach badań naukowych

Ustawa z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. z 2025 r. poz. 620) Akt prawny wdrażający wnioski z badań dotyczących długotrwałego bezrobocia, indywidualizacji wsparcia i roli interwencjonizmu państwowego.

Dokumentacja kluczowej roli E. Flaszyńskiej w procesie legislacyjnym

Ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. z 2025 r. poz. 620) Dokumenty potwierdzające kluczową rolę w przyjęciu Ustawy: wpis z 16.05.2024. w projekcie ustawy E. Flaszyńskiej jako współautorki i koordynatorki w Rządowym Centrum Legislacyjnym (opiekun merytoryczny) – s. 1; stenogramy z posiedzeń komisji Sejmu i Senatu (z zaznaczeniem E. Flaszyńskiej w tekście): od strony 33 – Posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw dotyczących rynku pracy oraz cudzoziemców przebywających na terytorium RP (nr 11) 19.03.2025, od strony 53 – Posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw dotyczących rynku pracy oraz cudzoziemców przebywających na terytorium RP (nr 2) 3.02.2025 r.; od strony 105 – Wspólne posiedzenie Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej (46.) oraz Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej (40.) 11.03.2025.

Plan Rozwoju Publicznych Służb Zatrudnienia na lata 2025−2027

Podpisany 30 września 2025 r. przez ministra pracy Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Plan Rozwoju Publicznych Służb Zatrudnienia. Plan powstał w związku z wdrożeniem przepisów Ustawy o rynku pracy. Dokument ten jest pierwszym w historii i będzie aktualizowany co 3 lata. Wskazano w nim priorytety polityki zatrudnienia w Polsce z uwzględnieniem sytuacji i wyzwań, określono sposoby realizacji celów i efekty działania. Plan realizuje jeden z kamieni milowych KPO. W planie przywołano badania dwóch pracowników WNPiSM podejmujących problematykę rynku pracy: E. Flaszyńskiej i J. Męciny (s. 49).

Wykorzystanie wprowadzonych przepisów w praktyce instytucjonalnej

Informacje na oficjalnych stronach Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 25.03.2025 na temat szkoleń PSZ w związku z wdrożeniem przepisów ustawy oraz o powołaniu Rady Rynku Pracy – 11.09.2025, na którym prezentację dotyczącą nowej ustawy miała E. Flaszyńska.

Międzynarodowe uznanie badań i wkładu w reformę rynku pracy

Ustawa o rynku pracy realizuje kamień milowy „Efektywne instytucje na rzecz rynku pracy”, zapisany w KPO. Za realizację tego kamienia milowego odpowiadała E Flaszyńska, a jej badania stanowiły merytoryczną podstawę przygotowania ustawy. Oddziaływanie badań dostrzeżone zostało na arenie międzynarodowej: w raporcie przygotowanym na zlecenie KE: Arendt, Ł. 2025. Peer Country Paper – Poland. W Mutual Learning Programme DG Employment, Social Affairs and Inclusion Peer Review on ‘Pathways to Work: Integration of the long-term unemployed into the labour market’ (9-10.10.2025, Dublin, Irlandia). European Commission – przywołano publikacje E. Flaszyńskiej i J. Meciny (s. 12), Dodatkowo E. Flaszyńska została zaproszona przez OECD do wygłoszenia leading intervention podczas 87. sesji Komitetu LEED w Paryżu (25–26.11.2025), w której uczestniczą ministerstwa pracy i gospodarki z krajów OECD (zaświadczenie, s. 26).

Interdyscyplinarność

Badania E. Flaszyńskiej miały charakter interdyscyplinarny, łącząc perspektywy nauk o polityce i administracji, polityki publicznej oraz prawa, z ekonomią i socjologią. Analizy z zakresu nauk o polityce i administracji dotyczyły roli państwa na rynku pracy, skuteczności interwencji publicznych i instrumentów aktywnej polityki zatrudnienia, co stanowiło podstawę reformy rynku pracy w ramach KPO i Ustawy o rynku pracy. Perspektywa ekonomiczna określiła skutki długotrwałego bezrobocia, pozwoliła zidentyfikować grupy zagrożone dezaktywizacją i opracować wskaźniki efektywności działań urzędów pracy. Wkład socjologii obejmował analizę społecznych uwarunkowań bezrobocia, komunikacji instytucji z klientami oraz barier psychologicznych i kulturowych, z wykorzystaniem metod jakościowych, co umożliwiło uwzględnienie perspektywy obywatela i pracodawcy. Tak zintegrowane podejście umożliwiło stworzenie reformy równoważącej cele gospodarcze, społeczne i instytucjonalne, w tym indywidualizację wsparcia i cyfryzację służb zatrudnienia. Interdyscyplinarność badań przejawiała się też w zastosowanej metodologii. Bez precyzyjnej oceny kosztów, analizy statystycznej i ekonometrycznej modeli ryzyka (ekonomia) i społecznych barier (socjologia/psychologia, np. wywiady pogłębione i skale pomiaru kompetencji) połączonej z analizą prawno-instytucjonalną, analizą porównawczą regionów i instrumentów polityki społecznej niemożliwe byłoby stworzenie zintegrowanych i realistycznych rozwiązań legislacyjnych.