Osoby prowadzące działalność naukową
dr hab. Jakub Zajączkowski, prof. ucz.
dr hab. Marko Babić
dr hab. Vadym Zheltovskyy, prof. ucz.
Efekty działalności naukowej
Wniosek 1: Analizy i badania wskazały, że brak jest kompleksowej i spójnej strategii działań instytucji UE i państw członkowskich w konkretnych sferach życia społecznego, gospodarczego wobec państw wschodniego i południowego sąsiedztwa UE.
Wniosek 2: UE i Polska nie wykorzystują w pełni możliwości, potencjału do współpracy w kontekście najbliższego sąsiedztwa (Ukraina, Państwa Bałkanów Zachodnich i Turcja).
Wniosek 3: Badania wskazały, że państwa wschodniego i południowego sąsiedztwa UE wciąż w zbyt małym stopniu wykorzystują współpracę z Polską między innymi w zakresie zwalczania dezinformacji, współpracy lokalnej czy dyplomacji naukowej.
Wniosek 4: Badania pozwoliły na sformułowanie wniosku o deficycie współpracy w zakresie zwalczania i przeciwdziałania dezinformacji między Polską, instytucjami UE (między innymi Europejską Służbą Działań Zewnętrznych) a państwami wschodniego i południowego sąsiedztwa UE.
Wniosek 5: W wyniku analiz stwierdzono konieczność uwypuklenia w większym stopniu w strategiach Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych kwestii zwalczania dezinformacji uprawianej przez Chiny i Rosję w państwach wschodniego i południowego sąsiedztwa UE, zwłaszcza w państwach bałkańskich. Problematyka ta w kontekście tego regionu była do tej pory traktowana marginalnie.
Wniosek 6: W wyniku prac analitycznych stwierdzono brak wystarczającej wiedzy o specyfice państw Bałkanów Zachodnich, Turcji, Ukrainy wśród decydentów w instytucjach rządowych, gospodarczych w Polsce i instytucjach UE, który często przekłada się na błędne postrzeganie i podejmowane decyzje w zakresie współpracy.
Wniosek 7: Udział badaczy stosunków międzynarodowych w licznych projektach europejskich i krajowych dotyczących Bałkanów Zachodnich, Ukrainy i Turcji, współpraca w ramach tych projektów z przedstawicielami instytucji rządowych, organizacji pozarządowych pozwolił na zdiagnozowanie przyczyn ograniczeń we współpracy Polski, instytucji UE z wybranymi państwami oraz umożliwił sformułowanie odpowiednich zaleceń, rekomendacji i działań.
Wniosek 8: Wyniki badań oraz współpraca w tym zakresie z otoczeniem zewnętrznym pozwoliły na zaprezentowanie wniosków decydentom, przedstawicielom instytucji UE, Bałkanów Zachodnich, parlamentarzystom w Polsce, władzom lokalnym w Ukrainie oraz przedstawicielom ośrodków analitycznych.
Wniosek 9:Uzyskane w wyniku prowadzanych badań i analiz wnioski zostały w znacznym stopniu wykorzystane w strategiach wskazanych instytucji.
Rola WNPiSM w osiągnięciu efektów
Od ponad 20 lat badacze stosunków międzynarodowych z UW prowadzą badania i uczestniczą w licznych projektach badawczych oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych i współpracują z otoczeniem zewnętrznym przy dokonywaniu ocen, analiz dotyczących polityki wschodniej UE i Polski, polityki UE i Polski wobec Bałkanów i Turcji. Analizy i doświadczenia w tym zakresie pozwalają badaczom UW:
a) monitorowanie relacji Polski, UE z państwami wschodniego i południowego sąsiedztwa UE, identyfikowanie problemów i wskazywanie na praktyczne rozwiązania w sferze społecznej, gospodarczej
b) kreowanie i konceptualizację nowych rozwiązań w zakresie współpracy między Polską, UE a wybranymi państwami wschodniego i południowego sąsiedztwa UE;
c) kreowanie form współpracy z otoczeniem zewnętrznym z Polski, z instytucji UE oraz państw bałkańskich, podczas których przedstawiano wyniki badań oraz proponowane rozwiązania i etapy ich implementacji. Umożliwiało to stopniowe wprowadzanie tych rekomendacji przez wskazane podmioty.
Osiągnięcia naukowe lub artystyczne
Adamczyk A., Ilik G., Tahirović M., Zajączkowski K. (2023), Poland’s Experience in Combating Disinformation: Inspirations for the Western Balkans, Warszawa, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR.
Monografia naukowa poświęcona jest analizie polskich doświadczeń w przeciwdziałaniu dezinformacji jako elementu bezpieczeństwa państwa oraz odporności demokratycznych systemów politycznych. Publikacja prezentuje zarówno uwarunkowania instytucjonalne, jak i praktyczne mechanizmy walki z dezinformacją. Szczególną wartością publikacji jest zdiagnozowanie i wskazanie, że doświadczenia Polski w zakresie omawianej tematyki są przydatne dla państw Bałkanów Zachodnich, które pozostają silnie narażone na działania dezinformacyjne Rosji i Chin. Monografia przedstawia obecny stan faktyczny w zakresie współpracy Polski, Bałkanów Zachodnich i instytucji UE w zakresie współpracy w zwalczaniu dezinformacji. Ponadto bada możliwe formy współpracy oraz transfer wiedzy w zakresie przeciwdziałania dezinformacji z Polski do państw bałkańskich. Monografia przedstawia przy tym w sposób całościowy kontekst i uwarunkowania lokalne, możliwe trudności i sposoby ich przezwyciężania. Publikacja stanowiła podstawę seminariów eksperckich oraz działań dyplomacji publicznej realizowanych we współpracy z administracją publiczną i partnerami z Polski i państw Bałkanów Zachodnich. Osiągnięcie to miało bezpośredni wpływ na praktykę, dostarczając rekomendacji wykorzystywanych przez instytucje publiczne i organizacje partnerskie w regionie, a także wzmacniając pozycję Polski jako eksportera know-how w zakresie zwalczania dezinformacji.
Barburska O., (2023), Failure, Crisis or Renewal? The Eastern Policy of the European Union and the War in Ukraine, „ Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej ”, Lublin
Artykuł podejmuje krytyczną analizę polityki wschodniej Unii Europejskiej w kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę. Autorka ocenia skuteczność dotychczasowych instrumentów UE wobec państw Partnerstwa Wschodniego, wskazując na strukturalne słabości podejścia opartego na warunkowości (conditionality) i stopniowej europeizacji. Publikacja dowodzi, że wojna ujawniła ograniczoną zdolność UE do strategicznego reagowania oraz konieczność redefinicji celów i narzędzi polityki wschodniej. Autorka wskazuje także w swojej analizie na konieczne zmiany w polityce UE, ale także państw członkowskich względem państw Partnerstwa Wschodniego. Podkreśla się konieczność wykorzystywania w większym stopniu instrumentów miękkiej siły, współpracy w wymiarze społecznym, edukacyjnym, naukowym. Wyniki badań były omawiane z przedstawicielami otoczenia zewnętrznego, zwłaszcza przedstawicielami Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP oraz przedstawicielami ośrodków eksperckich w Polsce i na Ukrainie.
Zajaczkowski K., Adamczyk A. (red.), (2012), Poland in the European Union: Adjustment and Modernisation. Lessons for Ukraine, Warsaw-Lviv
Książka stanowi pokłosie międzynarodowego projektu badawczego, realizowanego przez Centrum Europejskie UW pt. „Kierunkowskaz na Zachód. Ukraińska młodzież u bram Europy”, finansowanego przez Ministra Spraw Zagranicznych RP w ramach programu „Promocja wiedzy o Polsce 2011”. Zespół pracowników naukowych CE (poszerzony o badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego), wspólnie z grupą naukowców ukraińskich z Instytutu Integracji Europejskiej oraz Wydziału Stosunków Międzynarodowych Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I.Franko, przygotował publikację, której głównym celem jest przedstawienie doświadczeń Polski w procesie integracji z Unią Europejską. Autorzy starali się zaprezentować najważniejsze osiągnięcia i problemy pojawiające się na drodze Polski do „wspólnej Europy” oraz przedstawić wpływ członkostwa w Unii Europejskiej na Polskę i Polaków, jako przykład i zachęcenie do podjęcia wysiłków integracyjnych przez Ukraińców. Ukazuje najważniejsze wyzwania integracyjne dla Ukrainy w kontekście jej rozmów z Unią Europejską.
Chmielowska D. (2006), Polsko-tureckie stosunki dyplomatyczne w okresie międzywojennym, Wydawnictwo Dialog, Warszawa.
Wyniki badań zawarte w publikacji były wykorzystywane jako zaplecze analityczne i kontekstowe w pracach eksperckich oraz debatach dotyczących relacji polsko-tureckich po 2022 r., w tym w działalności Parlamentarnej Grupy ds. Współpracy Polsko-Tureckiej. Publikacja wspierała proces kształtowania spójnej narracji i argumentacji na rzecz zacieśnienia współpracy parlamentarnej, przyczyniając się do instytucjonalizacji relacji bilateralnych, zwieńczonej podpisaniem umowy o współpracy w 2024 r.
Barburska O., (2018), Polityka wschodnia Unii Europejskie jako część składowa polityki zagranicznej UE, Oficyna Wydawnicza Aspra-J, Warszawa
Książka zawiera analizę polityki zagranicznej Unii Europejskiej na przykładzie funkcjonowania jej ważnej części składowej, jaką stanowi unijna polityka wschodnia. Oprócz rozdziału poświęconego teorii i metodologii w pracy przedstawiono główne uwarunkowania, cele, komponenty, instrumenty i skuteczność obydwu tych polityk. W rozdziale końcowym zaprezentowano zasadnicze czynniki mogące wpływać na przyszłość zarówno całej UE, jak i jej polityki zagranicznej, a w tym polityki wschodniej. Ukazuje główne słabości polityki wschodniej UE, a także wskazuje na kwestie, które należy zredefiniować w tym kontekście.
Wpływ działalności naukowej
Przejawy wpływu
Przejawy wpływu:
1. Wpływ na strategię działań instytucji EU na przykładzie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, Dyrekcji do spraw zwalczania dezinformacji (Foreign Information Manipulation and Interference). Dzięki wynikom badań Dyrekcja FIMI wzięła pod uwagę kwestię zwalczania tego zjawiska na terenie Bałkanów Zachodnich w swojej strategii działań i praktyce. Wcześniej region ten był marginalizowany w analizach i planach działania ESDZ.
Potwierdzeniem dowód nr 1.
2. Wpływ na działania Ministerstwa Obrony Czarnogóry i Ambasady Czarnogóry w Polsce w zakresie wykorzystywania doświadczeń polskich w zwalczaniu dezinformacji oraz współpracy z w tym zakresie z RP i UE. Przed 2022 r. brak współpracy Polski i Czarnogóry w tym zakresie. Kwestia wykorzystywania doświadczeń Polski w tym zakresie nie była brana pod uwagę (lub jedynie marginalnie) przez decydentów w Czarnogórze.
Potwierdzenie dowód nr 2 a, 2 b.
3. Wpływ na działanie parlamentarnej grupy Polsko-Tureckiej w latach 2022-2024 oraz podpisanie umowy bilateralnej parlamentarnej z 2024 r. Wcześniej brak takiej umowy. Brak też był przed 2022 rokiem klarownej strategii działań wobec Turcji przez parlament RP.
Potwierdzenie: dowód nr 3.
4. Wpływ na kształtowanie strategii i działaniach miasta Lwów wobec Polski i Polaków. Dzięki wynikom badań w strategii podkreślono znaczenie dyplomacji naukowej oraz wykorzystano doświadczenia Polski. Jest to przykład rozwoju dyplomacji na poziomie lokalnym.
Potwierdzenie: dowód nr 4.
5. * Wpływ na kierunek działań i przejawy aktywności ośrodków analitycznych w Polsce i na Bałkanach. Wyniki badań inspirowały i miały znaczący wpływ na przedstawiony przez Centrum Stosunków Międzynarodowych raport pt. *Lepsza Europa. Reforma Unii Europejskiej. Jak nadać projektowi europejskiemu nową dynamikę? W raporcie – odwołując się do badań przedstawicieli dyscypliny Stosunki Międzynarodowe – poruszono zagadnienia perspektywy akcesji do UE takich państw jak Ukraina czy państwa Bałkanów Zachodnich. Premiera raportu miała miejsce 11 grudnia 2024 r. z udziałem przedstawicieli Kancelarii Premiera. W Brukseli zaś była przedstawiona w styczniu 2025 r. W maju zaś 2025 r. raport był przedmiarem debaty z udziałem przedstawicieli rządu RP, instytucji UE w ramach Prezydencji Polski. Był to jedyny tak kompleksowy raport, który był przedstawiony przedstawicielom instytucji w Polsce i w UE. Wpływał także na kierunek i działania CSM.
Wyniki badań miały również wpływ na kierunek działań i percepcję Polski przez serbski ośrodek analityczny, to jest Institute of International Politics and Economics. Potwierdzenie: dowody nr 5 a, 5 b.
Obszary oddziaływania wpływu
Obszary oddziaływania wpływu: bezpieczeństwo i obronność państwa oraz funkcjonowanie instytucji publicznych
Kwestie związane z wzajemnymi relacjami Polski i UE z państwami wschodniego i południowego sąsiedztwa UE oraz wyniki badań w tym zakresie wpływają na bezpieczeństwo państwa, a zwłaszcza w kontekście roli państwa do jego zapewnienia. Mają więc wpływ na funkcjonowanie instytucji publicznych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, w tym instrumenty wykorzystywane w tym celu. Jednocześnie w kontekście zagrożeń asymetrycznych należy pojmować bezpieczeństwo w sposób całościowy (nie ograniczający się do aspektów militarnych). W tym kontekście kluczowe stają się takie zagadnienia jak przeciwdziałanie dezinformacji, dyplomacja lokalna, dyplomacja naukowa, współpraca międzyparlamentarna. Te kwestie wpływają zdecydowanie na bezpieczeństwo państwa oraz wpływają na konieczność dostosowania się instytucji publicznych do zmieniających uwarunkowań.
Beneficjenci wpływu
Wskazania grupy społecznej będącej beneficjentem tego wpływu:
Beneficjentami w węższym znaczeniu są przedstawiciele i decydenci w UE, Polsce oraz wybranych państwach wschodniego i południowego sąsiedztwa UE, to jest:
– przedstawiciele i decydenci w ramach Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych;
– przedstawiciele i decydenci w wybranych państwach Bałkanów Zachodnich na przykładzie Czarnogóry (Ministerstwo Obrony Czarnogóry oraz Ambasady Czarnogóry w Polsce);
– parlamentarzyści w Polsce (związani z grupą współpracy polsko-turecką);
– władze lokalne miasta Lwów;
– analitycy i eksperci ośrodków analitycznych w Polsce (Centrum Stosunków Międzynarodowych) i w Serbii (Institute of International Politics and Economics).
W szerszym znaczeniu beneficjantami są obywatele polscy i UE oraz wybranych państw wschodniego i południowego sąsiedztwa UE, to jest Ukrainy, Turcji i Bałkanów Zachodnich (Czarnogóra i Serbia). Kwestie bowiem dotyczące bliższej wzajemnej współpracy Polski, UE z państwami z tych regionów w takich obszarach, jak zwalczanie dezinformacji, zacieśnianie współpracy w wymiarze społecznym, politycznym mają wpływ na bezpieczeństwo państwa, tym samym każdego obywatela.
Znaczenie wpływu
Znaczenie wpływu:
Znaczenie wpływu ma znaczenie istotne we wzajemnych relacjach Polski i UE z wybranymi państwami wschodniego i południowego sąsiedztwa UE. Wprowadziła i wspierała bowiem nowe instrumenty i obszary działań w instytucjach UE, w Polsce oraz także państwach partnerskich, które służą zacieśnianiu partnerstwa z tymi regionami.
Dowody wpływu społecznego
Potwierdzenie z Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) – FIMI
Pismo wystawione przez kierownictwo Division for Information Integrity and Countering FIMI Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, w tym szefa zespołu Policy, Strategy and Partnerships Team, potwierdzające wykorzystanie wyników badań prowadzonych przez badaczy UW w pracach analitycznych i strategicznych Dyrekcji.
Dokument jednoznacznie wskazuje, że rekomendacje badawcze dotyczące zagrożeń dezinformacyjnych w państwach Bałkanów Zachodnich zostały uwzględnione w działaniach planistycznych i operacyjnych ESDZ. Przed 2022 r. region Bałkanów Zachodnich był marginalnie obecny w analizach FIMI; po wdrożeniu wyników badań został objęty systematycznym monitoringiem i działaniami przeciwdziałania dezinformacji.
- Zakres wpływu
- 2022–2025
- Charakter dowodu
- niezależny dokument instytucji UE
Potwierdzenie z Ministerstwa Obrony Czarnogóry i Ambasady Czarnogóry w RP
Oficjalne pisma Ministerstwa Obrony Czarnogóry oraz Ambasady Czarnogóry w RP potwierdzające wykorzystanie polskich doświadczeń w zwalczaniu dezinformacji, przedstawionych w badaniach i publikacjach zespołu UW.
Dokumenty potwierdzają, że rekomendacje badawcze zostały wykorzystane w działaniach szkoleniowych i analitycznych resortu obrony oraz stały się podstawą zainicjowania współpracy eksperckiej z partnerami z Polski i UE. Przed 2022 r. współpraca w tym obszarze nie miała charakteru systemowego; wdrożenie wyników badań doprowadziło do trwałej zmiany praktyki instytucjonalnej.
- Zakres wpływu
- 2023–2025
- Charakter dowodu
- niezależne dokumenty instytucji państwowych państwa partnerskiego NATO
Potwierdzenie Parlamentarnej Grupy ds. Współpracy Polsko-Tureckiej
Pismo z Kancelarii Senatu RP potwierdza wykorzystanie analiz i rekomendacji badaczy UW w pracach Parlamentarnej Grupy ds. Współpracy Polsko-Tureckiej oraz zawarcie w 2024 r. umowy bilateralnej o współpracy parlamentarnej.
Dokumenty wskazują, że wyniki badań dotyczących relacji UE–Turcja oraz roli parlamentów narodowych zostały wykorzystane przy formułowaniu kierunków współpracy. Przed 2022 r. brak było formalnych ram i spójnej strategii parlamentarnej wobec Turcji; wdrożenie wyników badań doprowadziło do instytucjonalizacji dialogu i podpisania pierwszej takiej umowy.
- Zakres wpływu
- 2022–2024
- Charakter dowodu
- dokument parlamentarny, niezależny od jednostki ewaluowanej
Potwierdzenie Władz lokalne miasta Lwów
Pismo oraz dokumenty strategiczne Urzędu Miasta Lwowa, w tym potwierdzenie od mera miasta, wskazujące na wykorzystanie wyników badań UW w kształtowaniu strategii współpracy międzynarodowej z Polską.
Dokumenty potwierdzają uwzględnienie rekomendacji dotyczących dyplomacji lokalnej i naukowej oraz adaptację polskich doświadczeń w relacjach międzynarodowych na poziomie samorządowym. Przed wdrożeniem badań współpraca miała charakter głównie symboliczny; po 2023 r. została wpisana w dokumenty strategiczne miasta jako trwały element polityki lokalnej.
- Zakres wpływu
- 2018–2025
- Charakter dowodu
- dokument władz samorządowych państwa partnerskiego
Potwierdzenie Ośrodków analitycznych w Polsce i w Serbii (CSM, Institute of International Politics and Economics w Belgradzie)
Dokumenty Centrum Stosunków Międzynarodowych (CSM) w tym raport „Lepsza Europa. Reforma Unii Europejskiej. Jak nadać projektowi europejskiemu nową dynamikę?”, oraz materiały Institute of International Politics and Economics w Belgradzie.
Raport CSM wprost wykorzystuje wyniki badań prowadzonych na UW dotyczące polityki wschodniej UE i perspektywy akcesyjnej Ukrainy oraz państw Bałkanów Zachodnich. Dokumentacja debat krajowych i unijnych potwierdza wpływ badań na kierunek analiz i rekomendacji prezentowanych decydentom w Polsce i UE. Materiały serbskiego ośrodka analitycznego potwierdzają wzrost znaczenia Polski i Europy Środkowej w analizach regionu po wdrożeniu wyników badań.
- Zakres wpływu
- 2024–2025
- Charakter dowodu
- niezależne publikacje renomowanych think tanków
Interdyscyplinarność
Analiza wzajemnych relacji Polski, UE z państwami wschodniego i południowego sąsiedztwa UE na przykładzie Bałkanów Zachodnich, Ukrainy i Turcji wynika z wiedzy teoretycznej i praktycznej (implementacyjnej w tym zakresie oraz znajomości uwarunkowań i specyfiki przedmiotu badań. Wymaga to wiedzy teoretycznej oraz dotyczącej obszaru badań z punktu widzenia różnych subdyscyplin stosunków międzynarodowych, takich jak studia regionalne i globalne, badanie polityki zagranicznej, bezpieczeństwo międzynarodowe czy instytucje międzynarodowe oraz międzynarodowa ekonomia polityczna. Jednocześnie projekty z tego zakresu wymagają korzystania z metod i doświadczeń z zakresu ekonomii, bezpieczeństwa czy kulturoznawstwa. Dzięki zastosowanej interdyscyplinarności możliwe było nie tylko lepsze zrozumienie problemu wzajemnych relacji, ale także zaproponowanie i implementacja rozwiązań przez instytucje w Polsce oraz w państwach UE oraz wybranych państwach wschodniego i południowego sąsiedztwa UE. W badaniach zastosowano metodykę z dorobku różnych subdyscyplin i dyscyplin między innymi: analiza dyskursu, analiza komparatystyczna, analiza prawno-instytucjonalna, analiza statystyczna. Interdyscyplinarne podejście do problematyki pozwala na całościową analizę, ukazanie aspektów w wymiarze bezpieczeństwa, polityki zagranicznej, jak również instytucjonalno-prawnej i jak społeczno-gospodarczej.